კორტიზოლის მაღალი მაჩვენებელი 24-საათიან შარდში მიუთითებს ჰიპერკორტიზოლემიის (ენდოგენური ან ეგზოგენური) არსებობაზე. შესაძლო მიზეზებია:

• კუშინგის დაავადება (ჰიპოფიზის ადენომა, რომელიც ჭარბად გამოიმუშავებს ადრენოკორტიკოტროპულ ჰორმონს (ACTH));

• თირკმელზედა ჯირკვლის ადენომა ან კარცინომა;

• ექტოპიური ACTH-სინდრომი (პარანეოპლასტიური სინდრომი - ფილტვის წვრილუჯრედოვანი კიბო, ბრონქული კარცინოიდი);

• თირკმელზედა ჯირკვლის კვანძოვანი ჰიპერპლაზია;

• ფსევდოკუშინგის სინდრომი (მძიმე დეპრესია, ალკოჰოლიზმი, სიმსუქნე, არაკონტროლირებადი შაქრიანი დიაბეტი, ფიზიკური ან ფსიქოლოგიური სტრესი);

• ეგზოგენური გლუკოკორტიკოიდების მიღება (ხანგრძლივი თერაპია პრედნიზოლონით, ჰიდროკორტიზონით, ბეტამეტაზონით);

• ორსულობა (კორტიზოლის და მისი მზიდი ცილების ფიზიოლოგიური მომატება);

• პოლიდიფსია (ჭარბი წყლის მიღება - 5 ლიტრზე მეტი დღეში) - ცრუდადებითი მნიშვნელობა.

კორტიზოლის დაბალი მაჩვენებელი შესაძლოა გამოვლინდეს შემდეგ შემთხვევებში:

• თირკმელზედა ჯირკვლის პირველადი უკმარისობა (ადისონის დაავადება) - აუტოიმუნური, ტუბერკულოზური, სიმსივნური ან მეტასტაზური წარმოშობის;

• მეორადი თირკმელზედა ჯირკვლის უკმარისობა (ჰიპოფიზის ან ჰიპოთალამუსის დაზიანება);

• ხანგრძლივი გლუკოკორტიკოიდული თერაპიის უეცარი შეწყვეტა;

• ჰიპოპიტუიტარიზმი;

• არასრული შარდის შეგროვება (არასრული 24-საათიანი ნიმუში) - ცრუუარყოფითი მნიშვნელობა.

მკაცრად მნიშვნელოვანია სრული 24-საათიანი შარდის შეგროვება: არასწორი შეგროვების შემთხვევაში შედეგი იქნება არასაიმედო. შარდის ფლაკონში კრეატინინის შემცველობა გამოიყენება შარდის სრული შეგროვების კონტროლისთვის.

მაღალი მაჩვენებლის შემთხვევაში საჭიროა დადასტურებითი კვლევები: დაბალი დოზის დექსამეტაზონის სუპრესიის ტესტი, შუაღამის სანერწყვე კორტიზოლის ან სისხლის კორტიზოლის განსაზღვრა, ACTH-ის რაოდენობრივი განსაზღვრა.

ლაბორატორიული კვლევის შედეგები ყოველთვის უნდა შეფასდეს ექიმის მიერ პაციენტის სამედიცინო ისტორიასთან და სხვა გამოკვლევებთან ერთად.

• კორტიზოლის განსაზღვრა სისხლში (Cortisol);

• ადრენოკორტიკოტროპული ჰორმონის განსაზღვრა სისხლში (ACTH);

• დეჰიდროეპიანდროსტერონ სულფატის განსაზღვრა სისხლში (DHEA-S);

• 17-ჰიდროქსიპროგესტერონის განსაზღვრა სისხლში (17-OH Progesterone);

• კრეატინინის განსაზღვრა შარდში (Creatinine, Urine);

• ელექტროლიტების კონცენტრაციის განსაზღვრა სისხლში (Na⁺, K⁺, Ca²⁺, Cl⁻);

• გლუკოზის განსაზღვრა სისხლში (Glucose);

• გლიკირებული ჰემოგლობინის განსაზღვრა სისხლში (HbA1c);

• ლიპიდების განსაზღვრა სისხლის შრატში (TCHOL, TG, LDL-CHOL, HDL-CHOL, VLDL-CHOL, AI);

• თირეოტროპული ჰორმონის განსაზღვრა სისხლში (TSH).

გამოყენებული წყაროები:

• medlineplus.gov - Cortisol Test

• medlineplus.gov - Cortisol urine test

• mayocliniclabs.com - Cortisol, Free, 24 Hour, Urine

• ნინო ღულათავა - სამედიცინო დირექტორი;

• ნინო მურადაშვილი - ჰემატოლოგიის, ბიოქიმიის და იმუნოლოგიის მიმართულების ხელმძღვანელი;

• ლევან არჯევანიძე - კომერციული დირექტორი.