დიაბეტის მარკერები

C-პეპტიდის განსაზღვრა სისხლში (C-peptide); გლუკოზის განსაზღვრა სისხლში (Glucose); გლიკირებული ჰემოგლობინის განსაზღვრა სისხლში (HbA1c); ინსულინის განსაზღვრა სისხლში (Insulin); შარდის საერთო ანალიზი (Urinalysis)


კვლევის შესახებ

 დიაბეტის მარკერების ნაკრები (Diabetes Markers Panel) არის ლაბორატორიული კვლევების კომპლექსი, რომელიც აფასებს ნახშირწყლების ცვლას და ავლენს შაქრიან დიაბეტს, პრედიაბეტსა და ინსულინრეზისტენტობას - მათ შორის ადრეულ ეტაპზე, როდესაც ჩივილები ჯერ არ არის.

შაქრიანი დიაბეტი ქრონიკული დაავადებაა, რომლის დროსაც სისხლში გლუკოზის (შაქრის) დონე მომატებულია, რადგან ორგანიზმი საკმარის ინსულინს არ გამოიმუშავებს ან უჯრედები მასზე სათანადოდ არ რეაგირებს. ტიპი 2 დიაბეტი წლების განმავლობაში შეუმჩნევლად ვითარდება: მას წინ უძღვის ინსულინრეზისტენტობა (უჯრედების დაქვეითებული მგრძნობელობა ინსულინის მიმართ) და პრედიაბეტი. ამ ეტაპზე გამოვლენილი ცვლილებები ხშირად შექცევადია კვების, ფიზიკური აქტივობისა და წონის კორექციით.

ერთი მაჩვენებელი სრულ სურათს არ იძლევა, ამიტომ ნაკრები აერთიანებს კვლევებს, რომლებიც ერთმანეთს ავსებს: გრძელვადიან გლიკემიურ კონტროლს, ინსულინის გამომუშავებას, ინსულინის მიმართ მგრძნობელობასა და თირკმლის მდგომარეობას.

ნაკრებში შედის შემდეგი კვლევები:

• გლიკირებული ჰემოგლობინი (HbA1c), სისხლში - აჩვენებს სისხლში გლუკოზის საშუალო დონეს ბოლო 2-3 თვის განმავლობაში;

• ინსულინის განსაზღვრა სისხლში (Insulin) - აფასებს, რამდენ ინსულინს გამოიმუშავებს პანკრეასი (კუჭქვეშა ჯირკვალი);

• ჰომა ინდექსის განსაზღვრა (HOMA Index) - უზმოზე გლუკოზისა და ინსულინის მაჩვენებლებით გამოთვლილი ინდექსი, რომელიც ავლენს ინსულინრეზისტენტობას;

• შარდის საერთო ანალიზი - ავლენს შარდში გლუკოზას, კეტონურ სხეულებსა და ცილას, რაც მიუთითებს დიაბეტის დეკომპენსაციაზე ან თირკმლის დაზიანების ადრეულ ნიშნებზე.

ნაკრები ერთი ვიზიტით პასუხობს მთავარ კითხვებს: არის თუ არა დიაბეტის ან პრედიაბეტის ნიშნები, როგორ მუშაობს ინსულინი და ხომ არ არის დაზიანებული თირკმელი. დროული შემოწმება დაავადების პრევენციისა და გართულებების თავიდან აცილების ყველაზე ეფექტიანი გზაა.

რა შემთხვევაში უნდა ჩაიტაროთ კვლევა?

კვლევის ჩატარება რეკომენდებულია შემდეგ შემთხვევებში:

• დიაბეტის შესაძლო სიმპტომები: გაძლიერებული წყურვილი, ხშირი შარდვა, პირის სიმშრალე, მუდმივი დაღლილობა, წონის უმიზეზო კლება, მხედველობის დაბინდვა, ჭრილობების ნელი შეხორცება;

• ჭარბი წონა ან სიმსუქნე, განსაკუთრებით მუცლის არეში ცხიმის დაგროვება;

• შაქრიანი დიაბეტის ოჯახური ანამნეზი (მშობლები, და-ძმა);

• პროფილაქტიკური შემოწმება 35 წლის ასაკიდან ან უფრო ადრე - რისკფაქტორების არსებობისას;

• არტერიული ჰიპერტენზია, ლიპიდური ცვლის დარღვევა, გულ-სისხლძარღვთა დაავადებები;

• პოლიკისტოზური საკვერცხეების სინდრომი (PCOS);

• ანამნეზში გესტაციური (ორსულთა) დიაბეტი ან დიდი წონის ახალშობილის დაბადება;

• ღვიძლის არაალკოჰოლური ცხიმოვანი დაავადება;

• კანის მუქი, ხავერდოვანი უბნები კისრისა და იღლიის არეში (შავი აკანთოზი);

• დადასტურებული პრედიაბეტის ან დიაბეტის მონიტორინგი და მკურნალობის ეფექტიანობის შეფასება.

როგორ მოვემზადოთ ტესტისთვის?

• სისხლი უნდა ჩააბაროთ უზმოზე, დილის საათებში. ბოლო 8-12 საათის განმავლობაში არ მიიღოთ საკვები და სასმელი (გარდა სუფთა წყლისა) - ეს აუცილებელია ინსულინისა და HOMA ინდექსის სწორად განსაზღვრისთვის;

• კვლევამდე 24 საათით ადრე თავი შეიკავეთ ალკოჰოლისა და ინტენსიური ფიზიკური დატვირთვისგან;

• შარდის საერთო ანალიზისთვის შეაგროვეთ დილის პირველი შარდის შუა ულუფა სტერილურ კონტეინერში, გარეთა სასქესო ორგანოების ჰიგიენური დამუშავების შემდეგ;

• ქალებისთვის: შარდის ჩაბარება არ არის რეკომენდებული მენსტრუაციის დროს;

• აცნობეთ ექიმს მიმდინარე მედიკამენტოზური თერაპიის შესახებ (შაქრის დამწევი პრეპარატები, ინსულინი, კორტიკოსტეროიდები). მედიკამენტების მიღებას თვითნებურად ნუ შეწყვეტთ;

• არ მოიხმაროთ საღეჭი რეზინი და თამბაქო სისხლის ჩაბარებამდე.

ინტერპრეტაცია

გლიკირებული ჰემოგლობინის (HbA1c) მომატება შესაძლოა მიუთითებდეს:

• პრედიაბეტზე;

• შაქრიან დიაბეტზე (ტიპი 1 ან ტიპი 2);

• დიაგნოსტირებული დიაბეტის არასაკმარის კონტროლზე ბოლო 2-3 თვის განმავლობაში.

HbA1c-ის შედეგზე გავლენას ახდენს მდგომარეობები, რომლებიც ცვლის ერითროციტების სიცოცხლის ხანგრძლივობას: რკინადეფიციტური ანემია (ცრუ მომატება), ჰემოლიზური ანემია, სისხლდენა ან სისხლის გადასხმა (ცრუ დაქვეითება), ჰემოგლობინოპათიები, თირკმლის ქრონიკული დაავადება და ორსულობა.

ინსულინის მომატება შესაძლოა გამოვლინდეს შემდეგ შემთხვევებში:

• ინსულინრეზისტენტობა, მეტაბოლური სინდრომი;

• ტიპი 2 დიაბეტის ადრეული სტადია;

• სიმსუქნე;

• პოლიკისტოზური საკვერცხეების სინდრომი;

• ინსულინომა (ინსულინის მაპროდუცირებელი სიმსივნე);

• კუშინგის სინდრომი, აკრომეგალია;

• ზოგიერთი მედიკამენტის (კორტიკოსტეროიდები, ორალური კონტრაცეპტივები) მიღება.

ინსულინის დაქვეითება შესაძლოა გამოვლინდეს შემდეგ შემთხვევებში:

• ტიპი 1 შაქრიანი დიაბეტი;

• ტიპი 2 დიაბეტის შორსწასული სტადია (პანკრეასის ბეტა-უჯრედების გამოფიტვა);

• პანკრეასის დაავადებები (ქრონიკული პანკრეატიტი, პანკრეასის რეზექცია).

HOMA ინდექსის მომატება მიუთითებს ინსულინრეზისტენტობაზე, რომელიც ასოცირდება:

• პრედიაბეტთან და ტიპი 2 დიაბეტის განვითარების მაღალ რისკთან;

• მეტაბოლურ სინდრომთან და აბდომინალურ სიმსუქნესთან;

• პოლიკისტოზური საკვერცხეების სინდრომთან;

• ღვიძლის არაალკოჰოლურ ცხიმოვან დაავადებასთან.

HOMA ინდექსი სარწმუნოა მხოლოდ უზმოზე აღებული სისხლის შემთხვევაში და არ გამოიყენება იმ პაციენტებში, რომლებიც ინსულინის ინექციებს იღებენ.

შარდის საერთო ანალიზში შესაძლოა გამოვლინდეს:

• გლუკოზა (გლუკოზურია) - სისხლში შაქრის მნიშვნელოვანი მომატების ნიშანი; ასევე ვლინდება SGLT2 ინჰიბიტორების ჯგუფის მედიკამენტების მიღებისას;

• კეტონური სხეულები - დიაბეტის დეკომპენსაციის, ხანგრძლივი შიმშილის ან დაბალნახშირწყლოვანი დიეტის ნიშანი;

• ცილა - თირკმლის შესაძლო დაზიანების (დიაბეტური ნეფროპათიის) ნიშანი;

• ლეიკოციტები და ბაქტერიები - საშარდე გზების ინფექციის ნიშანი, რომელიც დიაბეტის დროს უფრო ხშირია.

ლაბორატორიული კვლევის შედეგები ყოველთვის უნდა შეფასდეს ექიმის მიერ პაციენტის სამედიცინო ისტორიასთან (ანამნეზურ მონაცემებთან) და სხვა გამოკვლევების შედეგებთან ერთად.

კვლევასთან ერთად ასევე ხშირად იტარებენ შემდეგ გამოკვლევებს:

კალათა (0)
Phone