კვლევის შესახებ
გრიპი (Influenza) ვირუსული ინფექციური დაავადებაა, რომელიც გამოწვეულია გრიპის A, B ან C ტიპის ვირუსებით ორთომიქსოვირუსების ოჯახიდან. გრიპის A და B ტიპის ვირუსები წარმოადგენენ ეპიდემიური და სეზონური გრიპის ძირითად გამომწვევებს, რომლებიც ყოველწლიურად იწვევენ რესპირაციულ ინფექციებს მთელ მსოფლიოში.
გრიპის სწრაფი ანტიგენური ტესტი (Rapid Influenza Diagnostic Test, RIDT) არის იმუნოქრომატოგრაფიული ანალიზი, რომელიც სასუნთქი გზების ნიმუშში (ცხვირ-ხახის ნაცხი, ცხვირ-ხახის ასპირატი) ავლენს გრიპის A და B ვირუსების ნუკლეოპროტეინულ ანტიგენებს. ტესტის შედეგი მიიღება 10-30 წუთში, რაც აქცევს მას გადაუდებელი სამედიცინო დახმარების და ამბულატორიული პრაქტიკის მნიშვნელოვან ხელსაწყოდ.
მაქსიმალური დიაგნოსტიკური ღირებულება მიიღწევა, თუ ნიმუშის აღება ხდება დაავადების სიმპტომების დაწყებიდან 3-4 დღის განმავლობაში, ვინაიდან ვირუსული გამოვლინების (viral shedding) მაქსიმალური დონე ამ პერიოდში ფიქსირდება. ბავშვებში ვირუსული გადმოღვრა ხანგრძლივად მიმდინარეობს, ამიტომ ტესტი შეიძლება დადებითი იყოს უფრო გრძელვადიან პერიოდში.
ტესტის სპეციფიკურობა შედარებით მაღალია (95-100%), თუმცა მისი მგრძნობელობა ცვალებადია (50-70%) და დაბალია RT-PCR-თან შედარებით. ამიტომ უარყოფითი შედეგი არ გამორიცხავს გრიპის ინფექციას და კლინიკური ეჭვის შემთხვევაში საჭიროებს მოლეკულური მეთოდით (RT-PCR) დადასტურებას.
რა შემთხვევაში უნდა ჩაიტაროთ კვლევა?
კვლევის ჩატარება რეკომენდებულია:
• გრიპის ტიპიური სიმპტომების არსებობა:
- მაღალი ცხელება (38°C-ზე მეტი) მოულოდნელი დაწყებით;
- მძიმე საერთო სისუსტე;
- კუნთებისა და სახსრების ტკივილი;
- თავის ტკივილი;
- მშრალი ხველა;
- ყელის ტკივილი;
- ცხვირის გადაკეტვა;
- შემცივნება და ცივი ოფლები;
• გრიპის ეპიდემიის სეზონური პერიოდი (ოქტომბერი-მარტი);
• გრიპით დაავადებულ პირებთან კონტაქტი;
• რესპირაციული დაავადებების გამოვლენის სკრინინგი;
• რისკის ჯგუფის პაციენტების სწრაფი დიაგნოსტიკა:
- ხანდაზმული ასაკი (≥ 65 წელი);
- ბავშვები (განსაკუთრებით 5 წლამდე ასაკის);
- ორსული ქალები;
- ქრონიკული დაავადებების მქონე პირები (ფილტვის ქრონიკული პათოლოგიები, შაქრიანი დიაბეტი, კარდიოვასკულარული დაავადებები);
- იმუნოკომპრომეტირებული პაციენტები;
• რესპირაციული დაავადებების აფეთქების გამოსავლენად დახურულ კოლექტივებში (სკოლები, ბაგა-ბაღები, საავადმყოფოები, მოხუცთა თავშესაფრები);
• ანტივირუსული თერაპიის (ოსელტამივირი, ზანამივირი) დაწყების შესახებ გადაწყვეტილების მისაღებად;
• ჰოსპიტალიზებული პაციენტების ინფექციური კონტროლის მიზნით.
ინტერპრეტაცია
სწრაფი გრიპის ანტიგენური ტესტის შედეგების ინტერპრეტაცია:
დადებითი (პოზიტიური) შედეგი:
• გრიპის A ტიპის ანტიგენი (+) - მიუთითებს გრიპის A ვირუსით ინფიცირებაზე (ხშირად პასუხისმგებელი მძიმე სეზონური ეპიდემიებზე და პანდემიებზე);
• გრიპის B ტიპის ანტიგენი (+) - მიუთითებს გრიპის B ვირუსით ინფიცირებაზე (ხშირად ბავშვებში გვხვდება, შესაძლოა გამოიწვიოს ლოკალური ეპიდემიები);
• ორივე ანტიგენი (+) - იშვიათად, ორი ვირუსით ერთდროული ინფიცირებისას გამოვლინდება.
დადებითი შედეგი მაღალი სპეციფიკურობით ადასტურებს გრიპის ინფექციას და უმეტეს შემთხვევაში არ მოითხოვს დამატებით კონფირმაციულ ტესტს. ამის შემდეგ რეკომენდებულია ანტივირუსული თერაპიის სწრაფი დაწყება (იდეალურია სიმპტომების დაწყებიდან 48 საათში) და ინფექციური კონტროლის ღონისძიებების გატარება.
უარყოფითი (ნეგატიური) შედეგი:
• უარყოფითი შედეგი არ გამორიცხავს გრიპს, ვინაიდან ტესტის მგრძნობელობა შედარებით დაბალია (50-70%);
• ცრუ-უარყოფითი შედეგის მიზეზებია:
- არასწორი ნიმუშის აღება ან ტრანსპორტირება;
- ნიმუშის აღება სიმპტომების დაწყებიდან 3-4 დღის შემდეგ (გვიანი ფაზა);
- ვირუსული გადმოღვრის დაბალი დონე; - ეს რას ნიშნავს ან რითი უნდა ჩავანაცვლოთ ვერ ვხვდები
- ანტივირუსული თერაპიის წინასწარ დაწყება;
• კლინიკური ეჭვის შემთხვევაში რეკომენდებულია მოლეკულური მეთოდის (RT-PCR) გამოყენება დადასტურებისთვის.
ცრუ-დადებითი შედეგი იშვიათია მაღალი სპეციფიკურობის გამო, თუმცა შესაძლოა გამოვლინდეს დაბალი ვირუსული გავრცელების პერიოდში.
ტესტის შედეგების ინტერპრეტაცია უნდა მოხდეს კლინიკური სურათის, ეპიდემიოლოგიური ვითარებისა და სხვა ლაბორატორიული მონაცემების გათვალისწინებით.
ლაბორატორიული კვლევის შედეგები ყოველთვის უნდა შეფასდეს ექიმის მიერ პაციენტის სამედიცინო ისტორიასთან და სხვა გამოკვლევებთან ერთად.
კვლევასთან ერთად ასევე ხშირად იტარებენ შემდეგ გამოკვლევებს:
• გრიპის A და B ვირუსების RNA, RT-PCR მეთოდით (კონფირმაციული ტესტი);
• რესპირაციული პათოგენების მულტიპლექსური პანელი (გრიპი A/B, RSV, SARS-CoV-2, ადენოვირუსი და სხვა);
• კორონავირუსის სწრაფი ტესტი (SARS-CoV-2 Ag);
• SARS-CoV-2 RNA, RT-PCR მეთოდით;
• რესპირაციულ-სინციტიური ვირუსის (RSV) ანტიგენი;
• Streptococcus pyogenes (ყელის ნაცხი), სწრაფი ტესტი;
• მიკოპლაზმა პნევმონიის საწინააღმდეგო IgM ანტისხეულების განსაზღვრა სისხლში (Mycoplasma pneumoniae IgM);
• Mycoplasma pneumoniae IgG ანტისხეულები, სისხლში;
• სისხლის საერთო ანალიზი, ედს (CBC+ESR);
• C-რეაქტიული ცილის განსაზღვრა სისხლის შრატში, რაოდენობრივი (CRP);
როგორ მოვემზადოთ კვლევისთვის?
• კვლევა სპეციფიურ მომზადებას არ საჭიროებს;
• ნიმუშის (ცხვირ-ხახის ნაცხი ან ცხვირის ნაცხი) აღება ოპტიმალურია სიმპტომების დაწყებიდან პირველი 3-4 დღის განმავლობაში;
• ნიმუშის აღებამდე 4 საათით ადრე არ უნდა გამოიყენოთ ცხვირის სპრეი ან წვეთები (განსაკუთრებით ცხვირის ანტიბაქტერიული ან ანტივირუსული პრეპარატები);
• კვლევის წინა დღეს არ რეკომენდებულია ცხვირის ჩამოშვება ან ცხვირში ცხვირის სპრეიების ან მალამოების გამოყენება;
• ნიმუშის აღებამდე 30 წუთით ადრე თავი შეიკავეთ ცხვირის გასუფთავებისგან;
• ანტივირუსული თერაპიის (მაგ. ოსელტამივირი) დაწყების შემთხვევაში მიმართეთ ექიმს ტესტის ჩატარების ვადების შესახებ.
მასალის ტიპი
კვლევის შესრულების დრო
ქვეყანა
ავტორი და წყარო
გამოყენებული წყაროები:
• cdc.gov - Rapid Influenza Diagnostic Tests (RIDTs)
• cdc.gov - Information for Clinicians on Rapid Diagnostic Testing for Influenza
• cdc.gov - Overview of Influenza Testing Methods
• ნინო ღულათავა - სამედიცინო დირექტორი;
• ნინო მურადაშვილი - ჰემატოლოგიის, ბიოქიმიის და იმუნოლოგიის მიმართულების ხელმძღვანელი;
• ლევან არჯევანიძე - კომერციული დირექტორი.
