კვლევის შესახებ
Anti-dsDNA, RIA მეთოდით (Anti-double-stranded DNA Antibodies, Farr Radioimmunoassay) არის იმუნოლოგიური კვლევა, რომელიც რადიოიმუნური ანალიზის (ე.წ. Farr-ის მეთოდის) გამოყენებით სისხლში ავლენს ორჯაჭვიანი დნმ-ის საწინააღმდეგო ავტოანტისხეულებს.
ორჯაჭვიანი დნმ (dsDNA) არის უჯრედის გენეტიკური მასალა. ავტოიმუნური პროცესის დროს იმუნური სისტემა შეცდომით ამ საკუთარ დნმ-ს თავს ესხმის და გამოიმუშავებს ანტისხეულებს, რომლებიც დნმ-თან ერთად ქმნიან იმუნურ კომპლექსებს. ეს კომპლექსები ილექება ქსოვილებში - განსაკუთრებით თირკმლის გორგლებში (გლომერულებში) - და იწვევს ანთებით დაზიანებას.
anti-dsDNA არის სისტემური წითელი მგლურას (SLE) ერთ-ერთი ყველაზე სპეციფიკური მარკერი და შედის დაავადების საერთაშორისო დიაგნოსტიკურ კრიტერიუმებში.
რადიოიმუნური (Farr) მეთოდის თავისებურებაა ის, რომ ის ძირითადად ავლენს მაღალაფინურ (მაღალი აფინურობის მქონე) ანტისხეულებს - სწორედ ისინი მიიჩნევა კლინიკურად ყველაზე მნიშვნელოვნად.
Farr-ის მეთოდი გამოირჩევა მაღალი სპეციფიკურობით სისტემური წითელი მგლურას მიმართ და განსაკუთრებით ინფორმატიულია თირკმლის დაზიანების (ლუპუს-ნეფრიტის / მგლურას ნეფრიტის) აქტივობის შეფასებისას.
ანტისხეულების დონე ხშირად იცვლება დაავადების აქტივობასთან ერთად: მისი მატება შესაძლოა გამწვავებას (განსაკუთრებით თირკმლისმხრივს) წინ უსწრებდეს, ზოგჯერ რამდენიმე კვირით ან თვით (ან თუნდაც) ადრე.
რა შემთხვევაში უნდა ჩაიტაროთ კვლევა?
კვლევის ჩატარება რეკომენდებულია შემდეგ შემთხვევებში:
• სისტემური წითელი მგლურას (SLE) ეჭვი - განსაკუთრებით დადებითი ანტინუკლეარული ანტისხეულების (ANA) ფონზე;
• სახის „პეპელასებრი“ გამონაყარი, ფოტომგრძნობელობა, პირის ღრუს წყლულები;
• სახსრების ტკივილი და შეშუპება არაეროზიული ართრიტის სახით;
• აუხსნელი ცხელება, სისუსტე, წონის კლება ავტოიმუნური დაავადების ეჭვის ფონზე;
• მგლურას ნეფრიტის ეჭვი: ცილა შარდში, ერითროციტები შარდში, შეშუპებები, არტერიული წნევის მომატება;
• სისტემური წითელი მგლურას დადასტურებული დიაგნოზის მქონე პაციენტების დინამიური მონიტორინგი;
• დაავადების გამწვავების პროგნოზირება და აქტივობის შეფასება;
• იმუნოსუპრესიული მკურნალობის ეფექტიანობის შეფასება;
• ჰემატოლოგიური ცვლილებები (ლეიკოპენია, ლიმფოპენია, თრომბოციტოპენია, ჰემოლიზური ანემია) ავტოიმუნური მიზეზის ეჭვით;
• სეროზიტი (პლევრიტი, პერიკარდიტი) გაურკვეველი მიზეზით;
• ნევროლოგიური ან ფსიქიკური სიმპტომები სისტემური ავტოიმუნური დაავადების ფონზე.
ინტერპრეტაცია
შედეგი უარყოფითი (ანტისხეულები არ გამოვლინდა):
ორჯაჭვიანი დნმ-ის საწინააღმდეგო ანტისხეულები არ არის ნაპოვნი. ეს ამცირებს სისტემური წითელი მგლურას ალბათობას, მაგრამ სრულად არ გამორიცხავს დიაგნოზს - პაციენტთა მნიშვნელოვან ნაწილში ეს ანტისხეულები არ ვლინდება, განსაკუთრებით დაავადების ადრეულ სტადიაზე ან რემისიის პერიოდში. ასეთ შემთხვევებში დიაგნოზი ეყრდნობა კლინიკურ სურათს და სხვა იმუნოლოგიურ მარკერებს.
შედეგი დადებითი (ანტისხეულები გამოვლინდა):
დადებითი შედეგი შესაბამისი კლინიკური სურათის ფონზე მნიშვნელოვნად ამყარებს სისტემური წითელი მგლურას დიაგნოზს. კლინიკური მნიშვნელობა:
• ანტისხეულების მაღალი დონე ხშირად ასოცირდება დაავადების აქტიურ ფაზასთან;
• განსაკუთრებით მჭიდროა კავშირი თირკმლის დაზიანებასთან (ლუპუს-ნეფრიტთან / მგლურას ნეფრიტთან) - აქტიური ნეფრიტის დროს დადებითი შედეგის ალბათობა ყველაზე მაღალია;
• დონის მატება მეთვალყურეობის პროცესში შესაძლოა წინ უსწრებდეს დაავადების გამწვავებას;
• დონის კლება ეფექტიანი მკურნალობის ფონზე ჩვეულებრივ დაავადების აქტივობის შემცირებაზე მიუთითებს.
დადებითი შედეგი, უფრო იშვიათად და ჩვეულებრივ დაბალ დონეზე, შესაძლოა გამოვლინდეს სხვა მდგომარეობების დროსაც:
• სხვა სისტემური ავტოიმუნური დაავადებები (შეგრენის / სიოგროენის სინდრომი, შერეული შემაერთებელქსოვილოვანი დაავადება, ავტოიმუნური ჰეპატიტი);
• მედიკამენტით გამოწვეული მგლურა;
• ქრონიკული ვირუსული ინფექციები;
• იშვიათად - ჯანმრთელ ადამიანებში, განსაკუთრებით ხანდაზმულ ასაკში.
მნიშვნელოვანი შენიშვნები ინტერპრეტაციისთვის:
• სხვადასხვა მეთოდი (Farr-ის რადიოიმუნური ანალიზი, ELISA, Crithidia luciliae-ს იმუნოფლუორესცენცია) განსხვავებულ მგრძნობელობასა და სპეციფიკურობას ავლენს, ამიტომ სხვადასხვა მეთოდით მიღებული შედეგები პირდაპირ არ არის შესადარებელი;
• დინამიკის სწორად შესაფასებლად კვლევა უნდა ტარდებოდეს ერთსა და იმავე ლაბორატორიაში, ერთი და იმავე მეთოდით;
• შედეგი ყოველთვის უნდა შეფასდეს კომპლემენტის C3 და C4 კომპონენტების დონესთან, შარდის ანალიზთან და თირკმლის ფუნქციის მაჩვენებლებთან ერთად;
• ანტისხეულების დონე დამოუკიდებლად არ განსაზღვრავს მკურნალობის ცვლილებას - გადაწყვეტილება მიიღება კლინიკური მდგომარეობის საფუძველზე.
ლაბორატორიული კვლევის შედეგები ყოველთვის უნდა შეფასდეს ექიმის მიერ პაციენტის სამედიცინო ისტორიასთან (ანამნეზურ მონაცემებთან) და სხვა გამოკვლევების შედეგებთან ერთად.
კვლევასთან ერთად ასევე ხშირად იტარებენ შემდეგ გამოკვლევებს:
• ანტინუკლეარული ანტისხეულები (ANA);
• კომპლემენტის C3 კომპონენტის განსაზღვრა სისხლში (Complement C3);
• კომპლემენტის C4 კომპონენტის განსაზღვრა სისხლში (Complement C4);
• სისხლის საერთო ანალიზი, ედს (CBC+ESR);
• ერითროციტების დალექვის სიჩქარის განსაზღვრა (ESR);
• C-რეაქტიული ცილის განსაზღვრა სისხლის შრატში, რაოდენობრივი (CRP);
• შარდის საერთო ანალიზი (Urinalysis);
• ცილის განსაზღვრა 24-საათიან შარდში (Protein, 24h Urine);
• კრეატინინის განსაზღვრა სისხლის შრატში (Creatinine);
• ანტიკარდიოლიპინური ანტისხეულები IgG (Anti-Cardiolipin IgG);
• ანტიკარდიოლიპინური ანტისხეულები IgM (Anti-Cardiolipin IgM);
• ანტიბეტა 2 გლიკოპროტეინი IgG (Anti β-2 Glycoprotein IgG);
• ანტიბეტა 2 გლიკოპროტეინი IgM (Anti β-2 Glycoprotein IgM);
• მგლურას ანტიკოაგულანტის განსაზღვრა სისხლში (Lupus anticoagulant, LA);
როგორ მოვემზადოთ კვლევისთვის?
• კვლევისთვის სპეციალური მომზადება არ არის საჭირო;
• სასურველია, სისხლის აღება მოხდეს დილით, უზმოდ.
მასალის ტიპი
კვლევის შესრულების დრო
ქვეყანა
ავტორი და წყარო
გამოყენებული წყაროები:
• medlineplus.gov - Autoantibody Testing
• frontiersin.org - Mechanisms of Kidney Injury in Lupus Nephritis - the Role of Anti-dsDNA Antibodies
• ნინო ღულათავა - სამედიცინო დირექტორი;
• ნინო მურადაშვილი - ჰემატოლოგიის, ბიოქიმიის და იმუნოლოგიის მიმართულების ხელმძღვანელი;
• ლევან არჯევანიძე - კომერციული დირექტორი.