კვლევის შესახებ
BTD - ბიოტინიდაზის დეფიციტის გენეტიკური გამოკვლევა (Biotinidase Deficiency, BTD Gene Analysis by NGS) არის მოლეკულურ-გენეტიკური კვლევა, რომელიც ახალი თაობის სექვენირების (NGS - Next-Generation Sequencing, თანამედროვე მეთოდი, რომელიც ერთდროულად კითხულობს გენის მთელ თანმიმდევრობას) მეთოდით იკვლევს BTD გენს და ავლენს იმ ცვლილებებს (პათოგენურ ვარიანტებს / მუტაციებს), რომლებიც იწვევს ბიოტინიდაზის დეფიციტს.
ბიოტინიდაზა არის ფერმენტი, რომელიც ორგანიზმს საშუალებას აძლევს, ხელახლა გამოიყენოს (რეციკლირება გაუკეთოს / გადაამუშაოს) ვიტამინი ბიოტინი - B ჯგუფის ვიტამინი, რომელიც აუცილებელია ცხიმების, ცილებისა და ნახშირწყლების მეტაბოლიზმისთვის (დასაშლელად). როდესაც ეს ფერმენტი არ მუშაობს, ორგანიზმში ვითარდება თავისუფალი ბიოტინის დეფიციტი და გროვდება ორგანიზმისთვის მავნე ნივთიერებები.
ბიოტინიდაზის დეფიციტი მემკვიდრეობით გადაეცემა აუტოსომურ-რეცესიული გზით - ანუ დაავადება ვითარდება მაშინ, როდესაც ბავშვი შეცვლილ გენს იღებს ორივე მშობლისგან. მშობლები, როგორც წესი, ჯანმრთელი მატარებლები არიან.
დაავადებას ორი ფორმა აქვს: მძიმე (პროფუნდული / ღრმა) დეფიციტი, როდესაც ფერმენტის აქტივობა ნორმის 10%-ზე ნაკლებია, და ნაწილობრივი დეფიციტი, როდესაც აქტივობა ნორმის 10-30%-ს შეადგენს. მკურნალობის გარეშე დაავადება იწვევს კრუნჩხვებს, კუნთების სისუსტეს, სუნთქვის დარღვევებს, სმენისა და მხედველობის დაქვეითებას, კანის გამონაყარსა და თმის ცვენას.
ბიოტინიდაზის დეფიციტი ერთ-ერთი იმ იშვიათ მემკვიდრულ დაავადებათაგანია, რომელიც სრულად იმართება ბიოტინის უწყვეტი მიღებით - ამიტომ დროული დიაგნოსტიკა გადამწყვეტია ბავშვის ნორმალური განვითარებისთვის.
გენეტიკური კვლევა ადასტურებს დიაგნოზს ფერმენტული (ბიოქიმიური) ტესტის შემდეგ, განსაზღვრავს დაავადების ფორმას, გამოიყენება ოჯახის წევრებში მატარებლობის დასადგენად და გენეტიკური კონსულტირებისთვის (გენეტიკური კონსულტაციისთვის).
რა შემთხვევაში უნდა ჩაიტაროთ კვლევა?
კვლევის ჩატარება რეკომენდებულია შემდეგ შემთხვევებში:
• ახალშობილთა სკრინინგის პათოლოგიური (დადებითი) შედეგი ბიოტინიდაზაზე;
• სისხლის შრატში ბიოტინიდაზის ფერმენტული აქტივობის დაქვეითება - დიაგნოზის დასადასტურებლად;
• ჩვილში ან მცირეწლოვან ბავშვში გაურკვეველი მიზეზის კრუნჩხვები, რომლებიც არ ემორჩილება ჩვეულებრივ ანტიკონვულსანტებს;
• კუნთების დაქვეითებული ტონუსი (ჰიპოტონია), მოძრაობისა და წონასწორობის დარღვევა (ატაქსია);
• სუნთქვის დარღვევები, ხმის ჩახლეჩა, სტრიდორი გაურკვეველი მიზეზით;
• სმენის ან მხედველობის პროგრესირებადი დაქვეითება ბავშვთა ასაკში;
• მდგრადი კანის გამონაყარი, ეგზემისმაგვარი დაზიანებები, თმის ცვენა (ალოპეცია), განმეორებადი კანდიდოზი;
• ფსიქომოტორული განვითარების შეფერხება გაურკვეველი მიზეზით;
• მეტაბოლური აციდოზი, ორგანული აციდურია, ჰიპერამონიემია;
• ოჯახში ბიოტინიდაზის დეფიციტის დადასტურებული შემთხვევა - ნათესავებში მატარებლობის დასადგენად;
• მშობლების დაგეგმილი ორსულობა, როდესაც ოჯახში უკვე არის დაავადებული ბავშვი;
• პრენატალური (მუცლადყოფნის პერიოდის) დიაგნოსტიკა ოჯახში ცნობილი მუტაციის არსებობისას.
ინტერპრეტაცია
შედეგი უარყოფითი (პათოგენური ვარიანტი არ გამოვლინდა):
BTD გენში დაავადების გამომწვევი ცვლილება არ არის ნაპოვნი. ეს მნიშვნელოვნად ამცირებს ბიოტინიდაზის დეფიციტის ალბათობას, თუმცა სრულად არ გამორიცხავს მას - მეთოდს შესაძლოა გამორჩეს გენის ღრმა ინტრონული უბნების ან მარეგულირებელი (პრომოტორული / პრომოტერული) რეგიონის ცვლილებები, ასევე ზოგიერთი დიდი გადანაწილება.
შედეგი დადებითი (გამოვლინდა პათოგენური ვარიანტები ორივე ალელში):
დადასტურებულია ბიოტინიდაზის დეფიციტი. ვარიანტების ტიპი დამატებით მიუთითებს დაავადების მოსალოდნელ სიმძიმეზე:
• მძიმე (პროფუნდული / ღრმა) დეფიციტი - ფერმენტის აქტივობა თითქმის სრულად დაკარგულია; საჭიროა ბიოტინის უწყვეტი, სიცოცხლის ბოლომდე მიღება;
• ნაწილობრივი დეფიციტი - ფერმენტი ნაწილობრივ მუშაობს; სიმპტომები ხშირად ვლინდება მხოლოდ სტრესის, ინფექციის ან ცხელების ფონზე; ბიოტინის მიღება მაინც რეკომენდებულია.
შედეგი: გამოვლინდა ერთი პათოგენური ვარიანტი (მატარებლობა):
ადამიანი არის ჯანმრთელი მატარებელი - თავად არ ავადდება, მაგრამ შეცვლილი გენი შეიძლება გადასცეს შვილს. ეს ინფორმაცია მნიშვნელოვანია ოჯახის დაგეგმვისთვის და პარტნიორის გამოკვლევისთვის.
შედეგი: გამოვლინდა გაურკვეველი კლინიკური მნიშვნელობის ვარიანტი (VUS):
ნაპოვნია გენეტიკური ცვლილება, რომლის მნიშვნელობა ამჟამად ბოლომდე დადგენილი არ არის. ასეთი შედეგი აუცილებლად უნდა შეფასდეს ფერმენტული აქტივობის მაჩვენებლებთან, კლინიკურ სურათთან და ოჯახის გამოკვლევის მონაცემებთან ერთად.
მნიშვნელოვანია გვახსოვდეს, რომ გენეტიკური კვლევა არ ცვლის ბიოქიმიურ (ფერმენტულ) ტესტს - ორივე ერთმანეთს ავსებს. ასევე, ბიოტინის შემცველი დანამატების მიღებამ შესაძლოა შეცვალოს ზოგიერთი სხვა ლაბორატორიული ტესტის შედეგი (მაგალითად, ჰორმონული / ენდოკრინული კვლევების), რაც ექიმმა უნდა გაითვალისწინოს.
ლაბორატორიული კვლევის შედეგები ყოველთვის უნდა შეფასდეს ექიმის მიერ პაციენტის სამედიცინო ისტორიასთან (ანამნეზურ მონაცემებთან) და სხვა გამოკვლევების შედეგებთან ერთად.
კვლევასთან ერთად ასევე ხშირად იტარებენ შემდეგ გამოკვლევებს:
• ბიოტინიდაზას ფერმენტული აქტივობის განსაზღვრა სისხლის შრატში (Biotinidase Enzyme Activity);
• შარდის ორგანული მჟავების ანალიზი (Urine Organic Acids, GC-MS);
• აცილკარნიტინების პროფილი სისხლში (Acylcarnitine Profile, MS/MS);
• ლაქტატის განსაზღვრა სისხლში (Lactate);
• გაზებისა და ელექტროლიტების განსაზღვრა სისხლში (BGA);
• ამიაკის განსაზღვრა სისხლში (NH₃);
• გლუკოზის განსაზღვრა სისხლში (Glucose);
• სისხლის საერთო ანალიზი, ედს (CBC+ESR);
• ღვიძლის ფუნქციური სინჯები (ALT, AST, GGT, ALP, TBIL, DBIL);
როგორ მოვემზადოთ კვლევისთვის?
• კვლევისთვის სპეციალური მომზადება არ არის საჭირო.
მასალის ტიპი
კვლევის შესრულების დრო
ქვეყანა
ავტორი და წყარო
გამოყენებული წყაროები:
• medlineplus.gov - Biotinidase deficiency
• arupconsult.com - Biotinidase Deficiency (BTD) Sequencing
• ncbi.nlm.nih.gov - Biotinidase deficiency (Genetic Testing Registry)
• ნინო ღულათავა - სამედიცინო დირექტორი;
• ნინო მურადაშვილი - ჰემატოლოგიის, ბიოქიმიის და იმუნოლოგიის მიმართულების ხელმძღვანელი;
• ლევან არჯევანიძე - კომერციული დირექტორი.