კვლევის შესახებ
ტრანსფერინის გაჯერების ინდექსი (Transferrin Saturation, TSAT) - ეს არის გამოთვლითი მაჩვენებელი, რომელიც აჩვენებს, ტრანსფერინის (სისხლში რკინის სატრანსპორტო ცილა) რა პროცენტი არის რკინით გაჯერებული მოცემულ მომენტში.
ტრანსფერინი არის ცილა, რომელიც გამოიმუშავება ღვიძლში და მის ძირითად ფუნქციას წარმოადგენს რკინის გადატანა ნაწლავიდან, ფერიტინიდან და ჰემოგლობინიდან ძვლის ტვინში - ერითროპოეზისთვის და სხვა ქსოვილებში მეტაბოლური ფუნქციებისთვის.
TSAT ერთ-ერთი ყველაზე მგრძნობიარე და ზუსტი მარკერია, რომელიც ასახავს ორგანიზმისთვის ხელმისაწვდომი რკინის რაოდენობას რეალურ დროში. ის მნიშვნელოვანია როგორც რკინადეფიციტის, ასევე რკინის ჭარბი დაგროვების (ჰემოქრომატოზი, ჰემოსიდეროზი) ადრეული გამოვლენისთვის. TSAT არასოდეს უნდა შეფასდეს იზოლირებულად - ყოველთვის ინტერპრეტირდება ფერიტინთან, ჰემოგლობინთან, TIBC-სთან და C-რეაქტიულ ცილასთან ერთად.
TSAT განსაკუთრებით ღირებულია ჰემოქრომატოზის (გენეტიკური დაავადება, რომლის დროსაც ორგანიზმი ჭარბად აგროვებს რკინას) სკრინინგისთვის, ქრონიკული თირკმლის დაავადების მქონე პაციენტებში რკინით ჩანაცვლებითი თერაპიის ეფექტურობის მონიტორინგისთვის და ანემიების დიფერენცირებისთვის.
რა შემთხვევაში უნდა ჩაიტაროთ კვლევა?
ტრანსფერინის გაჯერების ინდექსის განსაზღვრა რეკომენდებულია შემდეგ შემთხვევებში:
• რკინადეფიციტური ანემიის დიაგნოსტიკა და მონიტორინგი:
- ზოგადი სისუსტე, დაღლილობა, თავბრუსხვევა;
- კანის სიფერმკრთალე;
- მტვრევადი თმა და ფრჩხილები;
- აჩქარებული გულისცემა, ქოშინი;
• ჰემოქრომატოზის (გენეტიკური რკინის ჭარბი დაგროვება) სკრინინგი - განსაკუთრებით თუ ოჯახურ ანამნეზში არის რკინის მეტაბოლიზმის დარღვევა;
• ქრონიკული ანემიის (ქრონიკული დაავადებების ანემია) დიფერენციალური დიაგნოსტიკა;
• ქრონიკული თირკმლის უკმარისობის მქონე პაციენტებში რკინის სტატუსის შეფასება, განსაკუთრებით ჰემოდიალიზის წინა და დიალიზის პროცესში;
• ერითროპოეტინის თერაპიის ეფექტურობის მონიტორინგი;
• რკინის პრეპარატებით (ორალური ან ვენური) მკურნალობის შედეგების შეფასება;
• ქრონიკული ღვიძლის დაავადებების შეფასებისას;
• ქრონიკული გულის უკმარისობის მქონე პაციენტებში;
• ხანგრძლივი სისხლდენების შემდგომი მდგომარეობა (გასტროინტესტინური, მენორაგია);
• ორსულობის დროს ან მის შემდგომ რკინის დეფიციტის გამოსავლენად;
• ვეგეტარიანული ან ვეგანური დიეტის მქონე პირებში რკინის მდგომარეობის სკრინინგი;
• გასტრექტომიის ან ბარიატრიული ქირურგიის შემდგომი მონიტორინგი.
ინტერპრეტაცია
ტრანსფერინის გაჯერების ინდექსის (TSAT) ინტერპრეტაცია:
TSAT-ის დაბალი მაჩვენებელი შესაძლოა მიუთითებდეს:
• რკინადეფიციტური ანემია (რკინის მარაგის შემცირების ადრეული მარკერი);
• ქრონიკული დაავადებების ანემია (ანთებითი ანემია);
• ქრონიკული სისტემური ანთება (ჰეპციდინის გაძლიერებული სინთეზის ფონზე);
• ქრონიკული თირკმლის დაავადება (განსაკუთრებით ჰემოდიალიზზე მყოფ პაციენტებში);
• რკინით ღარიბი დიეტა, მალაბსორბციული სინდრომი (ცელიაკია, კრონის დაავადება);
• ქრონიკული სისხლდენა (გასტროინტესტინური ტრაქტი, მენორაგია, ჰემორაგია);
• ორსულობა (ფიზიოლოგიური მცირე კლება).
TSAT-ის ზომიერი მომატება შესაძლოა მიუთითებდეს:
• რკინის პრეპარატის ცოტა ხნის წინ მიღება;
• სეროლოგიური არტეფაქტები ანთების ფონზე (ტრანსფერინი - უარყოფითი მწვავე ფაზის ცილა);
• ალკოჰოლური ღვიძლის დაავადება;
• ჰიპერთირეოზი.
TSAT-ის მნიშვნელოვანი მომატება - განსაკუთრებით თუ ამავდროულად მაღალია ფერიტინი - მიუთითებს რკინის ჭარბ დაგროვებაზე:
• მემკვიდრული (გენეტიკური) ჰემოქრომატოზი (HFE გენის მუტაცია - C282Y, H63D);
• მეორადი რკინის გადატვირთვა (ხშირი ჰემოტრანსფუზიების შედეგად);
• ჰემოლიზური ანემიები, თალასემია;
• სიდერობლასტური ანემია;
• ღვიძლის ციროზი;
• ღვიძლის ნეკროზული პროცესები;
• რკინის ჭარბი დანამატის მიღება;
• პორფირიის ზოგიერთი ფორმა.
TSAT-ის ძალიან მაღალი მაჩვენებლის დროს წარმოიქმნება ე.წ. "არატრანსფერინთან დაკავშირებული რკინა (NTBI)", რომელიც ტოქსიკურია ჰეპატოციტებისა და კარდიომიოციტებისთვის. ასეთ შემთხვევაში აუცილებელია სასწრაფო კვლევები (HFE გენის ანალიზი) და მკურნალობა (თერაპიული ფლებოტომია - სისხლგამოშვება).
მნიშვნელოვანია, TSAT არასოდეს უნდა შეფასდეს იზოლირებულად - ყოველთვის ინტერპრეტირდება ფერიტინთან, ჰემოგლობინთან, TIBC-სთან და C-რეაქტიულ ცილასთან ერთად.
ლაბორატორიული კვლევის შედეგები ყოველთვის უნდა შეფასდეს ექიმის მიერ პაციენტის სამედიცინო ისტორიასთან და სხვა გამოკვლევებთან ერთად.
კვლევასთან ერთად ასევე ხშირად იტარებენ შემდეგ გამოკვლევებს:
• რკინის განსაზღვრა სისხლის შრატში (Iron);
• ფერიტინის განსაზღვრა სისხლის შრატში (Ferritin);
• ტრანსფერინის განსაზღვრა სისხლში (Transferrin);
• რკინის შეკავშირების საერთო უნარის განსაზღვრა სისხლში (TIBC);
• რკინის შებოჭვის თავისუფალი უნარი (UIBC), სისხლში;
• სისხლის საერთო ანალიზი, ედს (CBC+ESR);
• რეტიკულოციტების განსაზღვრა სისხლში (RET);
• C-რეაქტიული ცილის განსაზღვრა სისხლის შრატში, რაოდენობრივი (CRP);
• ვიტამინ B12-ის განსაზღვრა სისხლში (Vitamin B12);
• ღვიძლის ფუნქციური სინჯები (ALT,AST,GGT,ALP,TBIL,DBIL);
• HFE გენის მუტაციების კვლევა (C282Y, H63D) - ჰემოქრომატოზის ეჭვის დროს.
როგორ მოვემზადოთ კვლევისთვის?
რეკომენდებულია უზმოდ ყოფნა - ბოლო 12 საათის განმავლობაში არ მიიღოთ საჭმელი და სასმელი (მათ შორის: ალკოჰოლი, გაზიანი სასმელი, ყავა, წყალი), არ მოიხმაროთ საღეჭი რეზინი და თამბაქო. მასალის აღება ხდება მედიკამენტის მიღებამდე.
ტესტის მეთოდოლოგია
მასალის ტიპი
კვლევის შესრულების დრო
ქვეყანა
ავტორი და წყარო
გამოყენებული წყაროები:
• medlineplus.gov - Transferrin Test
• ncbi.nlm.nih.gov - Transferrin Saturation (StatPearls)
• mayocliniclabs.com - Iron and Total Iron-Binding Capacity
• ნინო ღულათავა - სამედიცინო დირექტორი;
• ნინო მურადაშვილი - ჰემატოლოგიის, ბიოქიმიის და იმუნოლოგიის მიმართულების ხელმძღვანელი;
• ლევან არჯევანიძე - კომერციული დირექტორი.