კვლევის შესახებ
თავისუფალი ნორმეტანეფრინი (Free Normetanephrine) არის ნორადრენალინის - სტრესის ჰორმონის - დაშლის პროდუქტი (მეტაბოლიტი).
თირკმელზედა ჯირკვლები და ნერვული სისტემა გამოიმუშავებენ კატექოლამინებს - ადრენალინს, ნორადრენალინსა და დოფამინს. ამ ჰორმონების დაშლისას წარმოიქმნება მდგრადი მეტაბოლიტები: ნორადრენალინი იშლება ნორმეტანეფრინად, ხოლო ადრენალინი - მეტანეფრინად. მათ ერთობლივად მეტანეფრინებს უწოდებენ.
ნორმაში ნორმეტანეფრინი სისხლში მცირე, მერყევი რაოდენობით გვხვდება. იშვიათი სიმსივნეები - ფეოქრომოციტომა (თირკმელზედა ჯირკვლის სიმსივნე) და პარაგანგლიომა (სიმპათიკური ნერვული სისტემის სიმსივნე) - დიდი რაოდენობით გამოიმუშავებენ კატექოლამინებს, რის შედეგადაც სისხლში მათი მეტაბოლიტების კონცენტრაცია მკვეთრად იმატებს.
პლაზმის თავისუფალი მეტანეფრინების (მათ შორის - ნორმეტანეფრინის) განსაზღვრა ერთ-ერთი ყველაზე მგრძნობიარე კვლევაა ფეოქრომოციტომისა და პარაგანგლიომის დიაგნოსტიკისთვის. ნორმალური მაჩვენებელი ამ სიმსივნეების არსებობას ფაქტობრივად გამორიცხავს.
ნორმეტანეფრინის დონე ფასდება მხოლოდ კლინიკურ მონაცემებთან და სხვა გამოკვლევებთან ერთად.
რა შემთხვევაში უნდა ჩაიტაროთ კვლევა?
კვლევის ჩატარება რეკომენდებულია შემდეგ შემთხვევებში:
• ფეოქრომოციტომის ან პარაგანგლიომის ეჭვი;
• ფეოქრომოციტომისთვის დამახასიათებელი სიმპტომები - შეტევითი (პაროქსიზმული) არტერიული ჰიპერტენზია, ძლიერი თავის ტკივილი, გულისცემის შეტევითი აჩქარება, უხვი ოფლიანობა;
• მკურნალობისადმი რეზისტენტული ან კარგად კონტროლირებადი არტერიული ჰიპერტენზია;
• თირკმელზედა ჯირკვალში შემთხვევით გამოვლენილი წარმონაქმნი (ინციდენტალომა);
• ფეოქრომოციტომის/პარაგანგლიომის მემკვიდრული რისკის (გენეტიკური სინდრომების) მქონე პირების მონიტორინგი;
• დიაგნოსტირებული ფეოქრომოციტომის მკურნალობის შემდგომი მონიტორინგი;
• ცხელება, ფერმკრთალობა, წონის კლება და სხვა აუხსნელი სიმპტომები სიმსივნური პროცესის ეჭვის ფონზე.
ინტერპრეტაცია
ნორმეტანეფრინის მაღალი მაჩვენებელი შესაძლოა გამოვლინდეს შემდეგ შემთხვევებში:
• ფეოქრომოციტომა (თირკმელზედა ჯირკვლის კატექოლამინ-მაპროდუცირებელი სიმსივნე);
• პარაგანგლიომა (თირკმელზედა ჯირკვლის გარეთ განვითარებული მსგავსი სიმსივნე);
• ნეიროგენული წარმოშობის სხვა სიმსივნეები (მაგ. ნეირობლასტომა);
• ცრუ მომატება - ძლიერი ფიზიკური ან ემოციური სტრესის, მძიმე პათოლოგიური მდგომარეობის ფონზე;
• ცრუ მომატება - ზოგიერთი მედიკამენტის (მაგ. გარკვეული ანტიდეპრესანტების), ასევე კოფეინის ან ნიკოტინის ინტერფერენციის ფონზე.
შედეგის ინტერპრეტაციის თავისებურებები:
• ნორმალური მაჩვენებელი ფეოქრომოციტომისა და პარაგანგლიომის არსებობას ფაქტობრივად გამორიცხავს, რადგან კვლევას ძალიან მაღალი სენსიტიურობა აქვს;
• ფეოქრომოციტომის იშვიათობის გამო, საშუალოდ ან მცირედ მომატებული შედეგი ხშირად ცრუ-დადებითია - ამიტომ მომატებული მაჩვენებელი, როგორც წესი, საჭიროებს დადასტურებას სხვა მეთოდით (მაგ. 24-საათიანი შარდის ფრაქციული მეტანეფრინების განსაზღვრით);
• ვალიდური შედეგისთვის მნიშვნელოვანია სისხლის სწორად აღება - სასურველია პაციენტი იყოს მოსვენებულ მდგომარეობაში, წოლით პოზიციაში.
ლაბორატორიული კვლევის შედეგები ყოველთვის უნდა შეფასდეს ექიმის მიერ პაციენტის კლინიკურ მონაცემებთან და სხვა გამოკვლევების შედეგებთან ერთად.
კვლევასთან ერთად ასევე ხშირად იტარებენ შემდეგ გამოკვლევებს:
• მეტანეფრინების ფრაქციული განსაზღვრა 24-საათიან შარდში;
• ვანილილ-ნუშის მჟავა (VMA), შარდში;
• კატექოლამინების (ადრენალინი, ნორადრენალინი, დოფამინი) განსაზღვრა;
• კორტიზოლის განსაზღვრა სისხლში (Cortisol);
• ალდოსტერონის განსაზღვრა სისხლში;
• კალციუმის განსაზღვრა სისხლში (Ca);
• გლუკოზის განსაზღვრა სისხლში (Glucose);
• სისხლის საერთო ანალიზი, ედს (CBC+ESR);
• ელექტროლიტების კონცენტრაციის განსაზღვრა სისხლში (Na⁺, K⁺, Ca²⁺, Cl⁻).
როგორ მოვემზადოთ კვლევისთვის?
• რეკომენდებულია უზმოდ ყოფნა - ბოლო 10-12 საათის განმავლობაში არ მიიღოთ საკვები და სასმელი (მათ შორის: ალკოჰოლი, გაზიანი სასმელი, ყავა, წყალი), არ მოიხმაროთ საღეჭი რეზინი, თამბაქო და მოერიდეთ ფსიქოლოგიურ და ფიზიკურ სტრესს. მასალის აღებამდე 3 დღით ადრე თავი შეიკავეთ შემდეგი პროდუქტებისგან - კაკაო, ყავა, ჩაი, შოკოლადი, თხილი, ციტრუსი, ვანილი, ბანანი, ყველი და კვერცხი.
მასალის ტიპი
კვლევის შესრულების დრო
ქვეყანა
ავტორი და წყარო
გამოყენებული წყაროები:
• testing.com - Plasma Free Metanephrines
• mayocliniclabs.com - Metanephrines, Fractionated, Free, Plasma
• ნინო ღულათავა - სამედიცინო დირექტორი;
• ნინო მურადაშვილი - ჰემატოლოგიის, ბიოქიმიის და იმუნოლოგიის მიმართულების ხელმძღვანელი;
• ლევან არჯევანიძე - კომერციული დირექტორი.