კვლევის შესახებ
საერთო პროსტატ-სპეციფიური ანტიგენი (tPSA) არის პროტეინი, რომელსაც სინთეზირებს პროსტატის (წინამდებარე ჯირკვლის) ეპითელური უჯრედები – როგორც ნორმალური, ისე პათოლოგიურად შეცვლილი. წინამდებარე ჯირკვალი მამაკაცის რეპროდუქციული სისტემის ორგანოა, რომელიც შარდის ბუშტის ქვემოთ მდებარეობს და მონაწილეობს სათესლე სითხის თხევადი კომპონენტის წარმოქმნაში.
PSA-ის უმეტესი ნაწილი სათესლე სითხეში (სემინალურ პლაზმაში) კონცენტრირდება, თუმცა მისი მცირე რაოდენობა სისხლშიც ცირკულირებს. სისხლში PSA-ის დაბალი დონე ფიზიოლოგიურ ნორმად მიიჩნევა.
tPSA-ის განსაზღვრა ზომავს სისხლში PSA-ის ორივე ფორმის (თავისუფალი და ცილებთან შეკავშირებული) ჯამურ რაოდენობას. ეს კვლევა ძირითადად გამოიყენება პროსტატის კიბოს სკრინინგისთვის, აგრეთვე – პროსტატის პათოლოგიების შესაფასებლად და მკურნალობის შემდგომი მონიტორინგისთვის.
მნიშვნელოვანია გვახსოვდეს, რომ PSA-ის დონის მატება ავტომატურად არ ნიშნავს ონკოლოგიურ დაავადებას – ის შესაძლოა გამოწვეული იყოს არაონკოლოგიური მიზეზებითაც, მაგალითად: პროსტატის კეთილთვისებიანი ჰიპერპლაზიით ან ანთებითი პროცესებით (პროსტატიტით). შესაბამისად, PSA-ის შედეგი ყოველთვის უნდა შეფასდეს ექიმის მიერ, კლინიკურ სურათთან და სხვა დიაგნოსტიკურ გამოკვლევებთან ერთად.
რა შემთხვევაში უნდა ჩაიტაროთ კვლევა?
კვლევის ჩატარება რეკომენდებულია შემდეგ შემთხვევებში:
• პროსტატის კიბოს სკრინინგი (ჩვეულებრივ - გარკვეული ასაკიდან, ექიმთან რისკებისა და სარგებლის განხილვის შემდეგ);
• პროსტატის დაავადებაზე მიმანიშნებელი სიმპტომების არსებობისას: შარდვის გაძნელება ან გახშირება (განსაკუთრებით ღამით), სუსტი შარდის ნაკადი, შარდის ბუშტის არასრული დაცლის შეგრძნება, სისხლი შარდში ან სპერმაში;
• მენჯისა და წელის არეში ხანგრძლივი ტკივილის დროს;
• პროსტატის კეთილთვისებიანი გადიდების (ადენომის) მონიტორინგი;
• პროსტატის კიბოს მკურნალობის შემდეგ პაციენტების მონიტორინგი - დაავადების შესაძლო რეციდივის გამოსავლენად;
• პროსტატის კიბოს ოჯახური ანამნეზის არსებობისას.
ინტერპრეტაცია
PSA-ს არ აქვს ერთიანი „ნორმის" ან „პათოლოგიის" მკაცრი ზღვარი - ზოგადად, რაც უფრო მაღალია PSA-ის დონე, მით უფრო მაღალია პროსტატის კიბოს ალბათობა. თუმცა, შესაძლებელია მაღალი PSA კიბოს გარეშე, ან დაბალი PSA კიბოს არსებობის ფონზე.
PSA-ის მომატება შესაძლოა აღინიშნოს:
• პროსტატის კიბოს დროს;
• პროსტატის კეთილთვისებიანი ჰიპერპლაზიის (ადენომის) დროს;
• პროსტატის ანთების (პროსტატიტის) დროს;
• შარდსასქესო სისტემის ინფექციის დროს;
• პროსტატაზე მექანიკური ზემოქმედების შემდეგ (მაგ., ციფრული რექტალური გასინჯვა, კათეტერიზაცია, ბოლოდროინდელი ეაკულაცია);
• ასაკის მატებასთან ერთად.
PSA-ის დაბალი ან ნორმის ფარგლებში მყოფი დონე ამცირებს პროსტატის კიბოს ალბათობას, თუმცა სრულად არ გამორიცხავს მას. ზოგიერთი მედიკამენტი (მაგ., პროსტატის ჰიპერპლაზიის სამკურნალო პრეპარატები) იწვევს ცრუ-დაბალ შედეგს.
თუ საერთო PSA მომატებულია, შემდგომი დაზუსტებისთვის ხშირად განისაზღვრება თავისუფალი PSA-ისა და საერთო PSA-ის შეფარდება.
ლაბორატორიული კვლევის შედეგები ყოველთვის უნდა შეფასდეს ექიმის მიერ პაციენტის ანამნეზთან და სხვა გამოკვლევებთან ერთად.
კვლევასთან ერთად ასევე ხშირად იტარებენ შემდეგ გამოკვლევებს:
• თავისუფალი პროსტატ სპეციფიური ანტიგენის განსაზღვრა სისხლში (FPSA);
• ტესტოსტერონის განსაზღვრა სისხლში (Testosterone);
• ტესტოსტერონის თავისუფალი ფრაქციის განსაზღვრა სისხლში (Free Testosterone);
• შარდის საერთო ანალიზი (Urinalysis);
• კრეატინინის განსაზღვრა სისხლის შრატში (Creatinine);
• შარდოვანას განსაზღვრა სისხლის შრატში (Urea);
• C-რეაქტიული ცილის განსაზღვრა სისხლის შრატში, რაოდენობრივი (CRP);
ტესტის მეთოდოლოგია
კვლევის შესრულების დრო
ავტორი და წყარო
გამოყენებული წყაროები:
• ნინო ღულათავა - სამედიცინო დირექტორი;
• ნინო მურადაშვილი - ჰემატოლოგიის, ბიოქიმიის და იმუნოლოგიის მიმართულების ხელმძღვანელი;
• ლევან არჯევანიძე - კომერციული დირექტორი.