კვლევის შესახებ
შარდოვანა (Urea) არის ცილების მეტაბოლიზმის ძირითადი საბოლოო პროდუქტი. ის წარმოიქმნება ღვიძლში, ამინომჟავების დაშლის შედეგად გამოყოფილი ამიაკის გაუვნებლების გზით, და სისხლის მეშვეობით გადააქვს თირკმელებში, საიდანაც გამოიყოფა შარდთან ერთად.
დიალიზატი არის სპეციალური ხსნარი, რომელიც ჰემოდიალიზის ან პერიტონეული დიალიზის დროს გამოიყენება სისხლიდან ნარჩენი პროდუქტებისა და ჭარბი სითხის გამოსაყვანად. დიალიზის პროცესის დროს შარდოვანა და სხვა ტოქსიკური ნივთიერებები სისხლიდან გადადის დიალიზატში დიფუზიის (კონცენტრაციის სხვაობის) ხარჯზე.
გამოყენებულ (ე.წ. „ნახმარ“) დიალიზატში შარდოვანას რაოდენობის გაზომვა საშუალებას იძლევა პირდაპირ შეფასდეს, თუ რამდენად ეფექტიანად მოხდა ორგანიზმიდან ნარჩენი პროდუქტების გამოყვანა დიალიზის ერთი სეანსის განმავლობაში. შარდოვანა გამოიყენება როგორც ე.წ. „მარკერი“ – სხვა ურემიული ტოქსინების გამოყვანის მაჩვენებელი, რადგან ის მცირე ზომის მოლეკულაა და ადვილად გადადის მემბრანის გავლით.
თირკმლის ფუნქციის ქრონიკული უკმარისობის (ბოლო სტადიის) მქონე პაციენტებში დიალიზის ადეკვატურობის (საკმარისობის) რეგულარული შეფასება მნიშვნელოვანია მკურნალობის ხარისხის კონტროლისა და გართულებების თავიდან აცილებისთვის.
რა შემთხვევაში უნდა ჩაიტაროთ კვლევა?
კვლევის ჩატარება რეკომენდებულია შემდეგ შემთხვევებში:
• ჰემოდიალიზის ან პერიტონეული დიალიზის ადეკვატურობის (საკმარისობის) შეფასება;
• დიალიზის სეანსის ეფექტიანობის მონიტორინგი;
• დიალიზის რეჟიმის (ხანგრძლივობის, სიხშირის) კორექციის საჭიროების დადგენა;
• ურემიული სიმპტომების (სისუსტე, გულისრევა, მადის დაქვეითება) მიზეზის შეფასება;
• დიალიზის დანიშნულების ცვლილების შემდგომი კონტროლი;
• ბოლო სტადიის თირკმლის უკმარისობის მქონე პაციენტების მკურნალობის გეგმის ოპტიმიზაცია.
ინტერპრეტაცია
დიალიზატში შარდოვანას რაოდენობა ასახავს დიალიზის ერთი სეანსის განმავლობაში ორგანიზმიდან გამოყვანილ ნარჩენ პროდუქტებს. შედეგი ფასდება სისხლში შარდოვანას დიალიზამდელ და დიალიზის შემდგომ მაჩვენებლებთან ერთად.
დიალიზატში შარდოვანას მაღალი მაჩვენებელი მიუთითებს:
• დიალიზის ეფექტიან მსვლელობაზე — სისხლიდან ნარჩენი პროდუქტების სათანადო გამოყვანაზე;
• ორგანიზმში შარდოვანას მაღალ საწყის დონეზე (მაგ., ცილებით მდიდარი კვების, კატაბოლიზმის გაძლიერების ფონზე).
დიალიზატში შარდოვანას დაბალი მაჩვენებელი შესაძლოა მიუთითებდეს:
• დიალიზის არასაკმარის ეფექტიანობაზე (არაადეკვატური დიალიზი);
• დიალიზის სეანსის არასაკმარის ხანგრძლივობაზე;
• დიალიზატორის (ფილტრის) ან სისხლძარღვოვანი წვდომის (ფისტულის) ფუნქციის დარღვევაზე;
• დიალიზატის ნაკადის ან სისხლის ნაკადის სიჩქარის პრობლემაზე.
არაადეკვატური დიალიზი ასოცირდება ურემიული სიმპტომების შენარჩუნებასთან, გართულებების მომატებულ რისკთან და ცხოვრების ხარისხის გაუარესებასთან, ამიტომ მნიშვნელოვანია მისი დროული გამოვლენა და მკურნალობის რეჟიმის კორექცია.
ლაბორატორიული კვლევის შედეგები ყოველთვის უნდა შეფასდეს ექიმის მიერ პაციენტის სამედიცინო ისტორიასთან (ანამნეზურ მონაცემებთან) და სხვა გამოკვლევების შედეგებთან ერთად.
კვლევასთან ერთად ასევე ხშირად იტარებენ შემდეგ გამოკვლევებს:
• შარდოვანას განსაზღვრა სისხლის შრატში (Urea);
• შარდოვანას აზოტის განსაზღვრა სისხლში (BUN);
• კრეატინინის განსაზღვრა სისხლის შრატში (Creatinine);
• კრეატინინის განსაზღვრა დიალიზატში (Creatinine, Dialysate);
• ელექტროლიტების კონცენტრაციის განსაზღვრა სისხლში (Na⁺, K⁺, Ca²⁺, Cl⁻);
• გაზებისა და ელექტროლიტების განსაზღვრა სისხლში (BGA);
• კალციუმის განსაზღვრა სისხლში (Ca);
• ფოსფორის განსაზღვრა სისხლში (P);
• პარათირეოიდული ჰორმონის განსაზღვრა სისხლში (PTH);
როგორ მოვემზადოთ კვლევისთვის?
• კვლევისთვის სპეციფიური მომზადება არ არის საჭირო.
ტესტის მეთოდოლოგია
მასალის ტიპი
კვლევის შესრულების დრო
ქვეყანა
ავტორი და წყარო
გამოყენებული წყაროები:
• ncbi.nlm.nih.gov - Dialysis Adequacy / Kt/V
• medlineplus.gov - BUN (Blood Urea Nitrogen)
• ncbi.nlm.nih.gov - BUN and Creatinine (Clinical Methods)
• ნინო ღულათავა - სამედიცინო დირექტორი;
• ნინო მურადაშვილი - ჰემატოლოგიის, ბიოქიმიის და იმუნოლოგიის მიმართულების ხელმძღვანელი;
• ლევან არჯევანიძე - კომერციული დირექტორი.