კვლევის შესახებ
APC გენური პანელი, MLPA მეთოდით (APC Gene Deletion/Duplication Analysis by MLPA) არის გენეტიკური კვლევა, რომელიც ავლენს APC გენის დიდ დანაკლისებს (დელეციებს) და გაორმაგებებს (დუპლიკაციებს) - ანუ გენის მთელი მონაკვეთების დაკარგვას ან გაორმაგებას.
MLPA (Multiplex Ligation-dependent Probe Amplification) არის მეთოდი, რომელიც ზომავს გენის თითოეული უბნის (ეგზონის / სტრუქტურული ერთეულის) ასლების რაოდენობას. ჩვეულებრივი სექვენირება კარგად ავლენს გენში წერტილოვან ცვლილებებს, მაგრამ ვერ ხედავს დიდ დანაკლისებს - სწორედ ამ ხარვეზს ავსებს MLPA.
APC არის სიმსივნის სუპრესორული (ჩამხშობი) გენი (გენი, რომელიც ხელს უშლის უჯრედების უკონტროლო გამრავლებას). მისი დაზიანება იწვევს ოჯახურ ადენომატოზურ პოლიპოზს (FAP) - მემკვიდრულ დაავადებას, რომლის დროსაც მსხვილ ნაწლავსა და სწორ ნაწლავში ასობით ან ათასობით პოლიპი ვითარდება. მკურნალობის გარეშე პოლიპების ავთვისებიან სიმსივნედ გადაქცევა პრაქტიკულად გარდაუვალია.
დაავადება მემკვიდრეობით გადაეცემა აუტოსომურ-დომინანტური გზით - დაავადებული მშობლის თითოეულ შვილს გენის მიღების 50%-იანი ალბათობა აქვს.
APC გენის დიდი დელეციები და დუპლიკაციები ოჯახური ადენომატოზური პოლიპოზის შემთხვევათა მცირე, მაგრამ მნიშვნელოვან ნაწილს განაპირობებს (განაპირობებენ) - ამიტომ MLPA რეკომენდებულია მაშინ, როდესაც კლინიკური სურათი FAP-ზე მიუთითებს, ხოლო სექვენირებამ მუტაცია (პათოგენური ვარიანტი) ვერ გამოავლინა.
რა შემთხვევაში უნდა ჩაიტაროთ კვლევა?
კვლევის ჩატარება რეკომენდებულია შემდეგ შემთხვევებში:
• მსხვილ ნაწლავში მრავლობითი (10-ზე მეტი, განსაკუთრებით 100-ზე მეტი) ადენომატოზური პოლიპის გამოვლენა კოლონოსკოპიით;
• ოჯახური ადენომატოზური პოლიპოზის (FAP) კლინიკური ეჭვი, როდესაც APC გენის სექვენირებამ მუტაცია ვერ გამოავლინა;
• ოჯახში დადასტურებული FAP-ის ან APC გენის მუტაციის შემთხვევა - ნათესავებში მატარებლობის დასადგენად;
• მსხვილი ნაწლავის კიბოს ადრეული ასაკის (40 წლამდე) გამოვლენა პაციენტში ან ოჯახის წევრში;
• FAP-ის ექსტრაკოლონური (ნაწლავგარე) ნიშნები: დესმოიდური სიმსივნეები, ოსტეომები, კბილების ანომალიები, ბადურის პიგმენტური ეპითელიუმის თანდაყოლილი ჰიპერტროფია (CHRPE);
• კუჭისა და თორმეტგოჯა ნაწლავის (განსაკუთრებით დუოდენუმის) მრავლობითი პოლიპები;
• გარდნერის სინდრომის ან ტურკოს სინდრომის ეჭვი;
• ბავშვთა ასაკის ჰეპატობლასტომა ოჯახური ანამნეზის ფონზე;
• გენეტიკური კონსულტირება ოჯახის დაგეგმვის ეტაპზე;
• სკრინინგული პროგრამის ინდივიდუალიზაცია (კოლონოსკოპიის დაწყების ასაკისა და სიხშირის განსაზღვრა) რისკის ჯგუფის წევრებში.
ინტერპრეტაცია
შედეგი უარყოფითი (დელეცია ან დუპლიკაცია არ გამოვლინდა):
APC გენში ასლების რაოდენობის ცვლილება (დიდი დანაკლისი ან გაორმაგება) არ არის ნაპოვნი. ეს არ გამორიცხავს ოჯახურ ადენომატოზურ პოლიპოზს - შესაძლოა დაავადებას იწვევდეს გენში პათოგენური ვარიანტი (წერტილოვანი მუტაცია), რომელიც MLPA-ს არ ექვემდებარება, ან სხვა გენის (მაგალითად, MUTYH) ცვლილება. ამიტომ MLPA ჩვეულებრივ სექვენირებასთან ერთად, ერთიან ალგორითმში გამოიყენება.
შედეგი დადებითი (გამოვლინდა დელეცია ან დუპლიკაცია):
დადასტურებულია APC გენის ერთი ან რამდენიმე სტრუქტურული ერთეულის (ეგზონის) (ან მთელი გენის) დაკარგვა ან გაორმაგება, რაც ადასტურებს ოჯახური ადენომატოზური პოლიპოზის დიაგნოზს ან მაღალ რისკს. კლინიკური მნიშვნელობა:
• დადასტურებული დიაგნოზი განსაზღვრავს ინტენსიური ენდოსკოპიური მეთვალყურეობის რეჟიმს (რეგულარული კოლონოსკოპია, გასტროდუოდენოსკოპია);
• დროულად წყდება პროფილაქტიკური ქირურგიული ჩარევის (კოლექტომიის) საკითხი;
• დგინდება ოჯახის სხვა წევრების გამოკვლევის აუცილებლობა - გამოვლენილი ცვლილება უკვე ცნობილი სამიზნეა ნათესავებში;
• მთელი გენის დიდი დელეცია, რომელიც მეზობელ გენებსაც მოიცავს, ზოგჯერ ასოცირდება დამატებით ნიშნებთან, მაგალითად - ინტელექტუალურ განვითარებასთან დაკავშირებულ თავისებურებებთან.
შედეგი: გამოვლინდა გაურკვეველი კლინიკური მნიშვნელობის ცვლილება:
ნაპოვნია ასლების რაოდენობის ცვლილება, რომლის მნიშვნელობა ჯერჯერობით არ არის დადგენილი. საჭიროა ოჯახის სხვა წევრების გამოკვლევა (სეგრეგაციული ანალიზი) და შედეგის შეფასება კლინიკურ და ენდოსკოპიურ მონაცემებთან ერთად.
მნიშვნელოვანია გვახსოვდეს, რომ უარყოფითი გენეტიკური შედეგი არ აუქმებს ენდოსკოპიური მეთვალყურეობის საჭიროებას, თუ პაციენტს კლინიკურად გამოხატული პოლიპოზი აქვს. გენეტიკური კვლევის შედეგი ყოველთვის უნდა განიხილებოდეს გენეტიკური კონსულტაციის ფარგლებში.
ლაბორატორიული კვლევის შედეგები ყოველთვის უნდა შეფასდეს ექიმის მიერ პაციენტის სამედიცინო ისტორიასთან (ანამნეზურ მონაცემებთან) და სხვა გამოკვლევების შედეგებთან ერთად.
კვლევასთან ერთად ასევე ხშირად იტარებენ შემდეგ გამოკვლევებს:
• APC გენის სექვენირება (Sanger / NGS);
• MUTYH გენის ანალიზი (MUTYH-ასოცირებული პოლიპოზი);
• ლინჩის სინდრომის გენური პანელი (MLH1, MSH2, MSH6, PMS2, EPCAM);
• მიკროსატელიტური არასტაბილურობის განსაზღვრა (MSI);
• კანცეროემბრიონული ანტიგენის განსაზღვრა სისხლში (CEA);
• კალპროტექტინის განსაზღვრა განავალში (Calprotectin);
• სისხლის საერთო ანალიზი, ედს (CBC+ESR);
• რკინის განსაზღვრა სისხლის შრატში (Iron);
• ფერიტინის განსაზღვრა სისხლის შრატში (Ferritin);
• ღვიძლის ფუნქციური სინჯები (ALT, AST, GGT, ALP, TBIL, DBIL);
როგორ მოვემზადოთ კვლევისთვის?
• კვლევისთვის სპეციალური მომზადება არ არის საჭირო.
მასალის ტიპი
კვლევის შესრულების დრო
ქვეყანა
ავტორი და წყარო
გამოყენებული წყაროები:
• ncbi.nlm.nih.gov - APC-Associated Polyposis Conditions (GeneReviews)
• ნინო ღულათავა - სამედიცინო დირექტორი;
• ნინო მურადაშვილი - ჰემატოლოგიის, ბიოქიმიის და იმუნოლოგიის მიმართულების ხელმძღვანელი;
• ლევან არჯევანიძე - კომერციული დირექტორი.
