კვლევის შესახებ
დონორსპეციფიური ანტისხეულები (Donor-Specific Antibodies, DSA) არის გადანერგვის მიმღების (რეციპიენტის) იმუნური სისტემის მიერ პროდუცირებული ანტისხეულები, რომლებიც მიმართულია კონკრეტული დონორის (გადანერგილი ორგანოს ან ქსოვილის წყაროს) ლეიკოციტების HLA სისტემის ანტიგენების წინააღმდეგ.
HLA (Human Leukocyte Antigen - ადამიანის ლეიკოციტური ანტიგენი) არის უჯრედის ზედაპირული ცილების სისტემა, რომელიც განსაზღვრავს ქსოვილის ინდივიდუალურ იმუნოლოგიურ „იდენტობას“. როდესაც გადანერგილი ორგანოს HLA არ ემთხვევა რეციპიენტისას, იმუნური სისტემა მას უცხო აგენტად აღიქვამს და შესაძლოა წარმოქმნას ანტისხეულები, რომლებიც აზიანებენ გრაფტს (გადანერგილ ორგანოს).
DSA შესაძლოა იყოს ორგვარი: წინასწარ ჩამოყალიბებული (preformed) - წარმოქმნილი გადანერგვამდე, სენსიბილიზაციის (ორსულობის, ჰემოტრანსფუზიის ან წინარე ტრანსპლანტაციის) შედეგად; და ახლადწარმოქმნილი (de novo) - განვითარებული გადანერგვის შემდგომ პერიოდში.
DSA არის ანტისხეულებით განპირობებული უარყოფის (Antibody-Mediated Rejection, AMR) ერთ-ერთი მთავარი ეტიოლოგიური ფაქტორი და გრაფტის დისფუნქციის მნიშვნელოვანი პროგნოზული მარკერი. მისი დეტექცია და დონის რეგულარული მონიტორინგი აუცილებელია გადანერგვის შემდგომი მართვისთვის. კვლევა ხორციელდება მაღალმგრძნობიარე მეთოდით (Luminex / single antigen bead ტექნოლოგია).
რა შემთხვევაში უნდა ჩაიტაროთ კვლევა?
კვლევის ჩატარება რეკომენდებულია შემდეგ შემთხვევებში:
• ორგანოთა ტრანსპლანტაციის (თირკმლის, ღვიძლის, გულის, ფილტვის, პანკრეასის) დაგეგმვისას - დონორ-რეციპიენტის იმუნოლოგიური თავსებადობის შესაფასებლად;
• ჰემატოპოეზური ღეროვანი უჯრედების (ძვლის ტვინის) ტრანსპლანტაციის წინ;
• გადანერგვამდე იმუნური სენსიბილიზაციის რისკის შესაფასებლად (წინა ორსულობა, სისხლის გადასხმა, წინა ტრანსპლანტაცია);
• გადანერგვის შემდგომი რეგულარული მონიტორინგისთვის;
• გრაფტის უარყოფის ეჭვის შემთხვევაში (გადანერგილი ორგანოს ფუნქციის გაუარესება);
• de novo DSA-ის გამოვლენისა და ანტისხეულებით განპირობებული უარყოფის ადრეული დიაგნოსტიკისთვის;
• დესენსიბილიზაციური თერაპიის ეფექტიანობის შესაფასებლად.
ინტერპრეტაცია
DSA-ის დადებითი (გამოვლენილი) შედეგი ნიშნავს, რომ რეციპიენტის სისხლში არსებობს დონორის HLA ანტიგენების საწინააღმდეგო ანტისხეულები და ასოცირდება:
• ანტისხეულებით განპირობებული უარყოფის (AMR) გაზრდილ რისკთან;
• ჰიპერმწვავე ან მწვავე უარყოფის ალბათობასთან (განსაკუთრებით წინასწარ ჩამოყალიბებული DSA-ის დროს);
• გრაფტის ქრონიკულ დაზიანებასთან და ფუნქციის თანდათანობით გაუარესებასთან;
• გრაფტის დაკარგვის მომატებულ რისკთან.
ანტისხეულების დონის (ინტენსივობის) მატება დინამიკაში შესაძლოა მიუთითებდეს უარყოფის პროცესის გააქტიურებაზე, ხოლო კლება - დესენსიბილიზაციური თერაპიის ეფექტიანობაზე.
DSA-ის უარყოფითი (არ გამოვლენილი) შედეგი მიუთითებს დონორის HLA ანტიგენების საწინააღმდეგო ანტისხეულების არარსებობაზე, რაც დაბალ იმუნოლოგიურ რისკთან ასოცირდება. თუმცა უარყოფითი შედეგი სრულად არ გამორიცხავს უარყოფის სხვა (უჯრედულ) მექანიზმებს.
ლაბორატორიული კვლევის შედეგები ყოველთვის უნდა შეფასდეს ექიმის მიერ პაციენტის სამედიცინო ისტორიასთან (ანამნეზურ მონაცემებთან) და სხვა გამოკვლევების შედეგებთან ერთად.
კვლევასთან ერთად ასევე ხშირად იტარებენ შემდეგ გამოკვლევებს:
• HLA-antibodies, ანტისხეულები ლეიკოციტების HLA სისტემების ანტიგენების მიმართ;
• I კლასის ანტისხეულების განსაზღვრა ლეიკოციტების HLA სისტემების ანტიგენების მიმართ (Class I);
• II კლასის ანტისხეულების განსაზღვრა ლეიკოციტების HLA სისტემების ანტიგენების მიმართ (Class II);
• HLA ტიპირება (დონორისა და რეციპიენტის ქსოვილოვანი ტიპირება);
• ჯვარედინი თავსებადობის ტესტი (crossmatch);
• ტაკროლიმუსის განსაზღვრა სისხლში (Tacrolimus);
• კრეატინინის განსაზღვრა სისხლის შრატში (Creatinine);
• შარდოვანას აზოტის განსაზღვრა სისხლში (BUN);
• სისხლის საერთო ანალიზი, ედს (CBC+ESR);
• C-რეაქტიული ცილის განსაზღვრა სისხლის შრატში, რაოდენობრივი (CRP);
• ღვიძლის ფუნქციური სინჯები (ALT, AST, GGT, ALP, TBIL, DBIL).
როგორ მოვემზადოთ კვლევისთვის?
კვლევისთვის სპეციალური მომზადება არ არის საჭირო.
მასალის ტიპი
კვლევის შესრულების დრო
ქვეყანა
ავტორი და წყარო
გამოყენებული წყაროები:
• ncbi.nlm.nih.gov - Donor-Specific Antibodies in Kidney Transplant Recipients
• astctjournal.org - ASTCT Consensus Recommendations on Donor-specific Anti-HLA Antibodies
• ანა მაღრაძე - მოლეკულური გენეტიკისა და ციტოგენეტიკის განყოფილება;
• ნინო ღულათავა - სამედიცინო დირექტორი;
• ლევან არჯევანიძე - კომერციული დირექტორი.
