კვლევის შესახებ
T და B უჯრედების თავსებადობის განსაზღვრა ნაკადური ციტომეტრიული მეთოდით (crossmatch) არის სპეციალიზებული ლაბორატორიული კვლევა, რომელიც ტარდება ორგანოს ან ქსოვილის ტრანსპლანტაციის დაგეგმვისას.
კვლევის (ე.წ. ჯვარედინი სინჯის - crossmatch) მიზანია იმუნოლოგიური თავსებადობის დადგენა: შეიცავს თუ არა რეციპიენტის სისხლი ანტისხეულებს, რომლებიც მიმართულია კონკრეტული დონორის უჯრედების წინააღმდეგ. ასეთი ანტისხეულების არსებობა ზრდის გადანერგილი ორგანოს რეჯექტის რისკს.
ნაკადური ციტომეტრია (flow cytometry) არის მაღალმგრძნობიარე ტექნოლოგია, რომელიც საშუალებას იძლევა ცალ-ცალკე შეფასდეს, უკავშირდება თუ არა რეციპიენტის ანტისხეულები დონორის ორ ძირითად ტიპის უჯრედს:
• T-უჯრედებს - დადებითი T-უჯრედული სინჯი ჩვეულებრივ ასოცირებულია ორგანოს ჰიპერმწვავე ან მწვავე რეჯექტის მაღალ რისკთან;
• B-უჯრედებს - B-უჯრედული სინჯი დამატებით ინფორმაციას იძლევა, თუმცა მისი კლინიკური მნიშვნელობა განსხვავებულია.
ეს კვლევა არ ფასდება ცალკე - ის ტრანსპლანტოლოგიის გუნდის მიერ პრიორიტეტული გადაწყვეტილების ნაწილია და ყოველთვის ფასდება სხვა იმუნოლოგიურ კვლევებთან (მაგ., HLA-ტიპირებასთან და დონორ-სპეციფიკური ანტისხეულების განსაზღვრასთან) ერთად.
რა შემთხვევაში უნდა ჩაიტაროთ კვლევა?
კვლევის ჩატარება რეკომენდებულია შემდეგ შემთხვევებში:
• ორგანოს (თირკმლის, ღვიძლის, გულის, ფილტვის, პანკრეასის) ან ძვლის ტვინის ტრანსპლანტაციის წინ, დონორ-რეციპიენტის თავსებადობის შესაფასებლად;
• დონორის შერჩევის ოპტიმიზაცია, როდესაც განიხილება რამდენიმე შესაძლო დონორი;
• ტრანსპლანტაციის შემდგომ - გადანერგილი ორგანოს უარყოფის რისკის მონიტორინგი;
• დონორ-სპეციფიკური ანტისხეულების არსებობის ეჭვი;
• განმეორებითი ტრანსპლანტაციის დაგეგმვა, განსაკუთრებით - წინა ტრანსპლანტაციის უარყოფის შემთხვევაში.
ინტერპრეტაცია
დადებითი (პოზიტიური) Crossmatch (ჯვარედინი სინჯი) ჩვეულებრივ მიუთითებს:
• რეციპიენტის სისხლში დონორის უჯრედების საწინააღმდეგო ანტისხეულების არსებობაზე;
• გადანერგილი ორგანოს უარყოფის (განსაკუთრებით - ანტისხეულებით გამოწვეული უარყოფის) მომატებულ რისკზე;
• დადებითი T-უჯრედული სინჯი ჩვეულებრივ უფრო მჭიდროდ უკავშირდება მწვავე უარყოფის რისკს, ვიდრე მხოლოდ B-უჯრედული.
უარყოფითი (ნეგატიური) Crossmatch ჩვეულებრივ მიუთითებს:
• დონორის უჯრედების საწინააღმდეგო ანტისხეულების გამოუვლენლობაზე;
• დონორ-რეციპიენტს შორის უკეთეს იმუნოლოგიურ თავსებადობაზე.
მნიშვნელოვანია გასათვალისწინებელი:
• დადებითი შედეგი ყოველთვის არ ნიშნავს ტრანსპლანტაციის შეუძლებლობას - შესაძლებელია ცრუდადებითი შედეგი (მაგ., HLA-სგან განსხვავებული ანტისხეულების, ABO სისხლის ჯგუფის ანტისხეულების ან სხვა ფაქტორების გავლენით);
• B-უჯრედული სინჯი ნაკლებად სპეციფიკურია და ხშირად ავლენს უარყოფასთან დაუკავშირებელ ანტისხეულებსაც;
• შედეგი ყოველთვის ფასდება HLA-ტიპირებასთან, დონორ-სპეციფიკური ანტისხეულების კვლევასთან და კლინიკურ მონაცემებთან ერთად;
• ტრანსპლანტაციის საბოლოო გადაწყვეტილებას იღებს ტრანსპლანტოლოგიის გუნდი ყველა მონაცემის ერთობლივი შეფასების საფუძველზე.
ლაბორატორიული კვლევის შედეგები ყოველთვის უნდა შეფასდეს ექიმის მიერ პაციენტის სამედიცინო ისტორიასთან (ანამნეზურ მონაცემებთან) და სხვა გამოკვლევების შედეგებთან ერთად.
კვლევასთან ერთად ასევე ხშირად იტარებენ შემდეგ გამოკვლევებს:
• HLA-ტიპირება (ადამიანის ლეიკოციტური ანტიგენების განსაზღვრა);
• დონორ-სპეციფიკური ანტისხეულების (DSA) განსაზღვრა;
• სისხლის ჯგუფისა და რეზუს-ფაქტორის განსაზღვრა (ABO/Rh);
• ერითროციტების საწინააღმდეგო IgG კლასის ანტისხეულების სკრინინგი სისხლში;
• სისხლის საერთო ანალიზი, ედს (CBC+ESR);
• კრეატინინის განსაზღვრა სისხლის შრატში (Creatinine);
• ღვიძლის ფუნქციური სინჯები (ALT, AST, GGT, ALP, TBIL, DBIL).
როგორ მოვემზადოთ კვლევისთვის?
• რეკომენდებულია უზმოდ ყოფნა - ბოლო 10-12 საათის განმავლობაში არ მიიღოთ საკვები და სასმელი (მათ შორის: ალკოჰოლი, გაზიანი სასმელი, ყავა, წყალი), არ მოიხმაროთ საღეჭი რეზინი, თამბაქო, მოერიდეთ ფიზიკურ დატვირთვას.
მასალის ტიპი
კვლევის შესრულების დრო
ქვეყანა
ავტორი და წყარო
გამოყენებული წყაროები:
• ncbi.nlm.nih.gov - Clinical Flow Cytometry Crossmatch
• pubmed.ncbi.nlm.nih.gov - Flow Cytometry Crossmatch with T or B cells
• sciencedirect.com - T and B cell crossmatching using flow cytometry
• ნინო ღულათავა - სამედიცინო დირექტორი;
• ნინო მურადაშვილი - ჰემატოლოგიის, ბიოქიმიის და იმუნოლოგიის მიმართულების ხელმძღვანელი;
• ლევან არჯევანიძე - კომერციული დირექტორი.
