ANA 23 პანელი არის სისხლის ლაბორატორიული კვლევა, რომელიც განსაზღვრავს ანტინუკლეარულ ანტისხეულებს (ANA) - იმუნური სისტემის მიერ წარმოქმნილ იმუნოგლობულინებს, რომლებიც, ფიზიოლოგიური ნორმისგან განსხვავებით, საკუთარი ორგანიზმის უჯრედული კომპონენტების წინააღმდეგაა მიმართული.

ჩვეულებრივ, ანტისხეულები ორგანიზმს პათოგენების (ვირუსებისა და ბაქტერიების) გამომწვევებისგან იცავს. ანტინუკლეარული ანტისხეულები კი მიმართულია უჯრედის ბირთვის (ნუკლეუსის) კომპონენტების წინააღმდეგ - სწორედ აქედან მოდის მათი სახელწოდება. სისხლში ANA-ის დაბალი ტიტრის არსებობა შესაძლოა ფიზიოლოგიურ ნორმად მივიჩნიოთ, თუმცა მათი მაღალი დონე ხშირად აუტოიმუნურ დაავადებებზე მიუთითებს.

ANA 23 პანელი ერთ კვლევაში მოიცავს 23 სხვადასხვა სპეციფიკური ანტისხეულის განსაზღვრას. ეს საშუალებას იძლევა არა მხოლოდ დადგინდეს ANA-ის არსებობა, არამედ იდენტიფიცირდეს, რომელი კონკრეტული ანტისხეულებია გამოვლენილი. ცალკეული ანტისხეულები ასოცირებულია კონკრეტულ აუტოიმუნურ პათოლოგიებთან - მაგალითად: სისტემურ წითელ მგლურასთან, შეგრენის სინდრომთან, სკლეროდერმიასთან, შემაერთებელი ქსოვილის შერეულ დაავადებასთან.

პანელი ეხმარება ექიმს აუტოიმუნური დაავადებების დიფერენციალურ დიაგნოსტიკაში. შედეგი ყოველთვის უნდა შეფასდეს კლინიკურ სურათთან ერთად, რადგან დადებითი ANA ყოველთვის არ ნიშნავს პათოლოგიის არსებობას.

ცენტრომერის საწინააღმდეგო ანტისხეულები (Anti-Centromere Antibodies, ACA) წარმოადგენს აუტოანტისხეულებს, რომლებიც მიმართულია უჯრედის ბირთვში მდებარე ცენტრომერული ცილების (ძირითადად CENP-A, CENP-B, CENP-C) წინააღმდეგ. ცენტრომერი ქრომოსომის ის სტრუქტურული ერთეულია, რომელიც უჯრედის გაყოფის (მიტოზის) პროცესში მონაწილეობს.

ეს ანტისხეულები ანტინუკლეარული ანტისხეულების (ANA) ერთ-ერთი სახეობაა და იმუნოფლუორესცენციული კვლევისას ავლენენ დამახასიათებელ სურათს. ისინი მჭიდროდ უკავშირდება სისტემური სკლეროზის (სკლეროდერმია) შეზღუდული კანის ფორმას, რომელიც ადრე CREST-სინდრომის სახელით იყო ცნობილი (კალცინოზი, რეინოს ფენომენი, საყლაპავის მოტილობის დარღვევა, სკლეროდაქტილია, ტელანგიექტაზია).

ცენტრომერის საწინააღმდეგო ანტისხეულები მაღალსპეციფიკურია შეზღუდული სისტემური სკლეროზის მიმართ და ხშირად ვლინდება რეინოს ფენომენის მქონე პაციენტებში დაავადების ადრეულ ეტაპზე, ზოგჯერ - კლინიკურ მანიფესტაციამდეც.

ცენტრომერის საწინააღმდეგო ანტისხეულების დადებითი შედეგი მაღალი სპეციფიკურობითაა ასოცირებული შეზღუდულ სისტემურ სკლეროზთან (CREST), თუმცა დიაგნოზი მხოლოდ კლინიკურ სურათთან ერთად ისმება.

ჰისტონის საწინააღმდეგო ანტისხეულები (Anti-Histone Antibodies, AHA) - აუტოანტისხეულები, რომლებიც მიმართულია ჰისტონების (ბირთვული ცილები, რომლებიც ქრომატინის სტრუქტურის საფუძველს წარმოადგენს) წინააღმდეგ.

ჰისტონის საწინააღმდეგო ანტისხეულები ანტინუკლეარული ანტისხეულების (ANA) ჯგუფს მიეკუთვნება. მათი მთავარი კლინიკური მნიშვნელობა მედიკამენტოზური წითელი მგლურას (Drug-Induced Lupus Erythematosus, DILE) დიაგნოსტიკაა. ეს არის სისტემური წითელი მგლურას მსგავსი შექცევადი სინდრომი, რომელიც გარკვეული სამკურნალო საშუალებების მიღების ფონზე ვითარდება და, როგორც წესი, პრეპარატის შეწყვეტის შემდეგ ალაგდება.

მედიკამენტოზური წითელი მგლურას მქონე პაციენტთა უმეტესობაში ჰისტონის საწინააღმდეგო ანტისხეულები დადებითია, ხოლო ორჯაჭვიანი დნმ-ის საწინააღმდეგო ანტისხეულები (anti-dsDNA), როგორც წესი, უარყოფითია. სწორედ ეს კომბინაცია ეხმარება მედიკამენტოზური წითელი მგლურას დიფერენცირებას იდიოპათიური (კლასიკური) სისტემური წითელი მგლურასგან, რომლის დროსაც აღნიშნული ორივე ანტისხეული შეიძლება იყოს დადებითი.

ჰისტონის საწინააღმდეგო ანტისხეულების დადებითობა anti-dsDNA-ის უარყოფითობის ფონზე მედიკამენტოზური წითელი მგლურას დიაგნოსტიკის დამხმარე მარკერია, თუმცა ის დამოუკიდებლად დიაგნოზს ვერ ადასტურებს.

Anti-LKM-1 (ღვიძლისა და თირკმლის მიკროსომების საწინააღმდეგო 1-ლი ტიპის ანტისხეულები) - არის აუტოანტისხეულები, რომლებიც მიმართულია ჰეპატოციტებში ლოკალიზებული ფერმენტის - ციტოქრომ P450 2D6-ის (CYP2D6) - წინააღმდეგ.

ეს ანტისხეულები მე-2 ტიპის აუტოიმუნური ჰეპატიტის (AIH-2) მთავარი სეროლოგიური მარკერია. აუტოიმუნური ჰეპატიტი ღვიძლის ქრონიკული ანთებითი დაავადებაა, რომლის დროსაც იმუნური სისტემა თავს ესხმის საკუთარ ჰეპატოციტებს; მკურნალობის გარეშე მან შესაძლოა ღვიძლის ციროზსა და უკმარისობამდე მიგვიყვანოს.

მე-2 ტიპის აუტოიმუნური ჰეპატიტი იშვიათია, უმეტესად ბავშვებსა და ახალგაზრდებში (განსაკუთრებით, მდედრობითი სქესის პირებში) ვითარდება და უფრო მძიმე მიმდინარეობით ხასიათდება. Anti-LKM-1 ჩვეულებრივ განისაზღვრება გლუვი კუნთების (SMA) და ანტინუკლეარულ (ANA) ანტისხეულებთან ერთად, რათა მოხდეს აუტოიმუნური ჰეპატიტის 1-ლი და მე-2 ტიპების დიფერენცირება.

Anti-LKM-1 იშვიათად შესაძლოა გამოვლინდეს C ჰეპატიტის ქრონიკული ინფექციის დროსაც, რაც დიაგნოსტიკას ართულებს.

Anti-LKM-1-ის დადებითი შედეგი მჭიდროდ ასოცირდება მე-2 ტიპის აუტოიმუნურ ჰეპატიტთან, თუმცა საბოლოო დიაგნოზი მოითხოვს ღვიძლის ფუნქციური სინჯებისა და, ხშირ შემთხვევაში, ღვიძლის ბიოფსიის შეფასებას.

Anti-PR3 (PR3-ANCA, პროტეინაზა 3-ის საწინააღმდეგო ანტისხეულები) არის ანტინეიტროფილური ციტოპლაზმური ანტისხეულების (ANCA) ერთ-ერთი სახეობა, რომელიც მიმართულია ნეიტროფილების (ლეიკოციტების ქვეტიპი) გრანულებში არსებული ფერმენტის - პროტეინაზა 3-ის (PR3) - წინააღმდეგ.

PR3-ANCA არის ANCA-ასოცირებული ვასკულიტის - სისხლძარღვების ანთებითი აუტოიმუნური დაავადების - მნიშვნელოვანი მარკერი. ის განსაკუთრებით მჭიდროდ უკავშირდება გრანულომატოზთან პოლიანგიიტით (Granulomatosis with Polyangiitis, GPA; ადრე ცნობილი იყო ვეგენერის გრანულომატოზის სახელით) - დაავადებას, რომელიც აზიანებს რა მცირე სისხლძარღვებს, ძირითადად სასუნთქ გზებსა და თირკმელებს.

იმუნოფლუორესცენციული მეთოდით PR3-ANCA ჩვეულებრივ ციტოპლაზმური (cANCA) ნახატით ვლინდება. PR3-ANCA-ის გამოვლენა (განსაკუთრებით cANCA-სთან ერთად) მაღალი სპეციფიკურობით (90%-ზე მეტი) ასოცირდება გრანულომატოზთან პოლიანგიიტით შესაბამისი კლინიკური სურათის არსებობისას.

PR3-ANCA ასევე გამოიყენება დაავადების აქტივობის მონიტორინგისა და რეციდივის გამოსავლენად.

PR3-ANCA-ის დადებითი შედეგი მაღალი სპეციფიკურობით ასოცირდება გრანულომატოზთან პოლიანგიიტით, თუმცა დიაგნოზი ისმება კლინიკურ სურათთან, ინსტრუმენტულ და ჰისტოლოგიურ მონაცემებთან ერთად.

Anti-SLA/LP (Anti-Soluble Liver Antigen / Liver-Pancreas Antibodies) - ღვიძლის ხსნადი ანტიგენის საწინააღმდეგო აუტოანტისხეულები - არის აუტოანტისხეულები, რომლებიც მიმართულია ღვიძლის უჯრედებში არსებული ხსნადი ცილოვანი კომპლექსის (SLA/LP) წინააღმდეგ.

Anti-SLA/LP არის აუტოიმუნური ჰეპატიტის (Autoimmune Hepatitis, AIH) მაღალსპეციფიკური სეროლოგიური მარკერი. აუტოიმუნური ჰეპატიტი ღვიძლის ქრონიკული ანთებითი დაავადებაა, რომლის დროსაც იმუნური სისტემა თავს ესხმის საკუთარ ჰეპატოციტებს და, მკურნალობის გარეშე, შესაძლოა ციროზამდე და ღვიძლის უკმარისობამდე მიგვიყვანოს.

ამ ანტისხეულის მთავარი მნიშვნელობა ისაა, რომ ის ხშირად დადებითია იმ პაციენტებშიც, რომლებშიც სხვა, უფრო გავრცელებული აუტოანტისხეულები - ანტინუკლეარული (ANA) და გლუვი კუნთების (SMA) ანტისხეულები - უარყოფითია. ამიტომ Anti-SLA/LP ეხმარება ე.წ. სეროლოგიურად „უარყოფითი“ აუტოიმუნური ჰეპატიტის დიაგნოსტიკაში.

Anti-SLA/LP-ის სპეციფიკურობა აუტოიმუნური ჰეპატიტის მიმართ ძალიან მაღალია, თუმცა მისი მგრძნობელობა შედარებით დაბალია - ანუ უარყოფითი შედეგი დიაგნოზს არ გამორიცხავს. ის ასევე უკავშირდება მკურნალობის შეწყვეტის შემდეგ რეციდივის გაზრდილ რისკს.

Anti-SLA/LP-ის დადებითი შედეგი მაღალი სპეციფიკურობით ასოცირდება აუტოიმუნურ ჰეპატიტთან და შესაძლოა მიუთითებდეს დაავადების უფრო მძიმე მიმდინარეობასა და რეციდივის რისკზე.

გრიპი (Influenza) ვირუსული ინფექციური დაავადებაა, რომელიც გამოწვეულია გრიპის A, B ან C ტიპის ვირუსებით ორთომიქსოვირუსების ოჯახიდან. გრიპის A და B ტიპის ვირუსები წარმოადგენენ ეპიდემიური და სეზონური გრიპის ძირითად გამომწვევებს, რომლებიც ყოველწლიურად იწვევენ რესპირაციულ ინფექციებს მთელ მსოფლიოში.

გრიპის სწრაფი ანტიგენური ტესტი (Rapid Influenza Diagnostic Test, RIDT) არის იმუნოქრომატოგრაფიული ანალიზი, რომელიც სასუნთქი გზების ნიმუშში (ცხვირ-ხახის ნაცხი, ცხვირ-ხახის ასპირატი) ავლენს გრიპის A და B ვირუსების ნუკლეოპროტეინულ ანტიგენებს. ტესტის შედეგი მიიღება 10-30 წუთში, რაც აქცევს მას გადაუდებელი სამედიცინო დახმარების და ამბულატორიული პრაქტიკის მნიშვნელოვან ხელსაწყოდ.

მაქსიმალური დიაგნოსტიკური ღირებულება მიიღწევა, თუ ნიმუშის აღება ხდება დაავადების სიმპტომების დაწყებიდან 3-4 დღის განმავლობაში, ვინაიდან ვირუსული გამოვლინების (viral shedding) მაქსიმალური დონე ამ პერიოდში ფიქსირდება. ბავშვებში ვირუსული გადმოღვრა ხანგრძლივად მიმდინარეობს, ამიტომ ტესტი შეიძლება დადებითი იყოს უფრო გრძელვადიან პერიოდში.

ტესტის სპეციფიკურობა შედარებით მაღალია (95-100%), თუმცა მისი მგრძნობელობა ცვალებადია (50-70%) და დაბალია RT-PCR-თან შედარებით. ამიტომ უარყოფითი შედეგი არ გამორიცხავს გრიპის ინფექციას და კლინიკური ეჭვის შემთხვევაში საჭიროებს მოლეკულური მეთოდით (RT-PCR) დადასტურებას.

ბარტონელა ჰენსელა (Bartonella henselae) არის გრამუარყოფითი ბაქტერია, რომელიც კატის კაწვრის დაავადების (cat scratch disease, CSD) ძირითადი გამომწვევია. ინფექცია ადამიანს გადაეცემა ინფიცირებული კატის (განსაკუთრებით - კნუტების) კაწვრით, კბენით ან ლოკვით, ასევე - კატის რწყილის მეშვეობით.

ორგანიზმში ბაქტერიის მოხვედრის შემდეგ იმუნური სისტემა გამოიმუშავებს სპეციფიკურ ანტისხეულებს. IgG კლასის ანტისხეულები ვითარდება ინფექციის შედარებით გვიან ეტაპზე და სისხლში რჩება ხანგრძლივად - თვეების ან წლების განმავლობაში. ამიტომ IgG-ს გამოვლენა მიუთითებს როგორც მიმდინარე, ისე გადატანილ ინფექციაზე.

კატის კაწვრის დაავადება ჩვეულებრივ ვლინდება კაწვრის ადგილთან ახლოს მდებარე ლიმფური კვანძების შეშუპებითა და მტკივნეულობით (რეგიონული ლიმფადენოპათია). უმეტეს შემთხვევაში დაავადება მსუბუქად მიმდინარეობს და თავისთავად განიკურნება, თუმცა იმუნოკომპრომეტირებულ პირებში შესაძლოა გართულდეს.

IgG-ს სეროლოგიური კვლევა კატის კაწვრის დაავადების დიაგნოსტიკის ყველაზე ხშირად გამოყენებადი ლაბორატორიული მეთოდია.

- ბარტონელა ჰენსელა (Bartonella henselae) არის გრამ-უარყოფითი ბაქტერია, რომელიც კატის კაწვრის დაავადების (cat scratch disease, CSD) ძირითადი გამომწვევია. ინფექცია ადამიანს გადაეცემა ინფიცირებული კატის კაწვრით, კბენით ან ლოკვით, ასევე - კატის რწყილის მეშვეობით.

ინფექციის საპასუხოდ ორგანიზმი გამოიმუშავებს ანტისხეულებს. IgM კლასის ანტისხეულები პირველად წარმოიქმნება ინფექციის დასაწყისში და მათი გამოვლენა მიუთითებს მწვავე ან მიმდინარე (აქტიურ) ინფექციაზე. IgM-ს დონე, ჩვეულებრივ, სწრაფად მცირდება და მალევე ქრება.

კატის კაწვრის დაავადება უმეტესად ვლინდება კაწვრის ადგილთან ახლოს ლიმფური კვანძების შეშუპებითა და მტკივნეულობით (რეგიონული ლიმფადენოპათია). დაავადება ხშირად მსუბუქია და თავისთავად განიკურნება, თუმცა იმუნოკომპრომეტირებულ პირებში შესაძლოა გართულდეს.

IgM-ს გამოვლენა მიუთითებს ინფექციის ადრეულ (მწვავე) ფაზაზე, თუმცა მისი არარსებობა არ გამორიცხავს კატის კაწვრის დაავადებას.

ბარტონელა კვინტანა (Bartonella quintana) არის გრამ-უარყოფითი ბაქტერია, რომელიც ისტორიულად ცნობილია როგორც „თხრილის ცხელების“ (trench fever) გამომწვევი. იგი ადამიანს გადაეცემა ადამიანის ტანსაცმლის ტილის (Pediculus humanus) მეშვეობით; ცხოველური რეზერვუარი ბაქტერიას არ აქვს. ინფექცია უფრო ხშირია არახელსაყრელ სოციალურ პირობებში, ჰიგიენის დარღვევისა და ალკოჰოლის ჭარბი მოხმარების ფონზე.

ორგანიზმში ბაქტერიის მოხვედრის შემდეგ იმუნური სისტემა გამოიმუშავებს ანტისხეულებს. IgG კლასის ანტისხეულები ვითარდება შედარებით გვიან და სისხლში რჩება ხანგრძლივად, ამიტომ IgG-ს გამოვლენა მიუთითებს მიმდინარე ან გადატანილ ინფექციაზე.

ბარტონელა კვინტანას ინფექცია შესაძლოა გამოვლინდეს მორეციდივე ცხელებით, ასევე - ენდოკარდიტით (ხშირად უარყოფითი ჰემოკულტურის ფონზე) და, იმუნოკომპრომეტირებულ პირებში, ბაცილარული ანგიომატოზით.

ბარტონელა ჰენსელასა და ბარტონელა კვინტანას ანტისხეულები ხშირად განისაზღვრება ერთიან სეროლოგიურ პანელში, რადგან ისინი ერთმანეთთან მონათესავე ბაქტერიებია.

ბარტონელა კვინტანა (Bartonella quintana) არის გრამ-უარყოფითი ბაქტერია - „თხრილის ცხელების“ (trench fever) გამომწვევი, რომელიც ადამიანს ადამიანის ტანსაცმლის ტილის (Pediculus humanus) მეშვეობით გადაეცემა. ცხოველური რეზერვუარი ბაქტერიას არ აქვს. ინფექცია უფრო ხშირია ჰიგიენის დარღვევის, უსახლკარობისა და ალკოჰოლის ჭარბი მოხმარების ფონზე.

IgM კლასის ანტისხეულები პირველად წარმოიქმნება ინფექციის დასაწყისში და მათი გამოვლენა მიუთითებს მწვავე ან მიმდინარე (აქტიურ) ინფექციაზე. IgM-ს დონე, ჩვეულებრივ, სწრაფად მცირდება.

ბარტონელა კვინტანას ინფექცია შესაძლოა გამოვლინდეს მორეციდივე ცხელებით, ენდოკარდიტითა და, იმუნოკომპრომეტირებულ პირებში, ბაცილარული ანგიომატოზით.

IgM-ს გამოვლენა მიუთითებს ინფექციის ადრეულ (მწვავე) ფაზაზე, თუმცა მისი არარსებობა ინფექციას არ გამორიცხავს.