კვლევის შესახებ
ალფა-ფეტოპროტეინი (AFP) არის გლიკოპროტეინი, რომელსაც ძირითადად ნაყოფის ღვიძლი და ყვითრის პარკი გამოიმუშავებენ ემბრიონული განვითარების პერიოდში. ზრდასრულ ორგანიზმში AFP-ის სინთეზი მნიშვნელოვნად მცირდება და მისი დონე სისხლში ძალიან დაბალია.
AFP ფართოდ გამოიყენება როგორც სიმსივნური მარკერი - განსაკუთრებით ჰეპატოცელულარული კარცინომის (ღვიძლის პირველადი კიბოს) და ემბრიონული (ჩანასახოვანი) უჯრედების სიმსივნეების დიაგნოსტიკისა და მონიტორინგის მიზნით. გარდა ამისა, AFP აქტიურად გამოიყენება ორსულთა სკრინინგში ნაყოფის თანდაყოლილი დარღვევების (ნერვული მილის დეფექტები, მუცლის წინა კედლის დეფექტები, ქრომოსომული ანომალიები) გამოსავლენად.
მნიშვნელოვანია, რომ AFP არ არის მკაცრად სპეციფიკური: მისმა კონცენტრაციამ შესაძლოა მოიმატოს ღვიძლის კეთილთვისებიანი დაავადებების (ჰეპატიტი, ციროზი) დროსაც, რაც ინტერპრეტაციაში სიფრთხილეს მოითხოვს.
რა შემთხვევაში უნდა ჩაიტაროთ კვლევა?
კვლევის ჩატარება რეკომენდებულია შემდეგ შემთხვევებში:
• ჰეპატოცელულარული კარცინომის (ღვიძლის კიბოს) სკრინინგი რისკის მქონე პირებში (ქრონიკული B და C ჰეპატიტი, ღვიძლის ციროზი);
• ღვიძლის სიმსივნის დიაგნოსტიკა და მკურნალობის ეფექტიანობის შეფასება;
• ემბრიონული (ჩანასახოვანი) უჯრედების სიმსივნეების (სათესლე ჯირკვლის, საკვერცხის, შუასაყარის) დიაგნოსტიკა და მონიტორინგი;
• ონკოლოგიური მკურნალობის შემდეგ რეციდივის მონიტორინგი;
• ორსულობის მეორე ტრიმესტრის სკრინინგი (ტრიპლ ან კვადრიპლ ტესტი) ნაყოფის დარღვევების გამოვლენის მიზნით;
• ღვიძლის ქრონიკული დაავადებების მქონე პაციენტების დინამიური მონიტორინგი.
ინტერპრეტაცია
AFP-ის მაღალი მაჩვენებელი შესაძლოა გამოვლინდეს შემდეგ შემთხვევებში:
• ჰეპატოცელულარული კარცინომა;
• ღვიძლის მეტასტაზური დაზიანება;
• ემბრიონული (ჩანასახოვანი) უჯრედების სიმსივნეები (სათესლე ჯირკვლის, საკვერცხის);
• ჰეპატობლასტომა (ბავშვებში);
• ვირუსული ჰეპატიტი (მწვავე და ქრონიკული);
• ღვიძლის ციროზი;
• ალკოჰოლური ღვიძლის დაავადება;
• ორსულობა (ფიზიოლოგიური მომატება);
• ნაყოფის ნერვული მილის დეფექტები (ანენცეფალია, spina bifida);
• ნაყოფის მუცლის წინა კედლის დეფექტები (ომფალოცელე, გასტროშიზისი);
• მრავალნაყოფიანი ორსულობა.
AFP-ის დაბალი მაჩვენებელი ორსულობის დროს შესაძლოა დაკავშირებული იყოს ნაყოფის ქრომოსომულ ანომალიებთან (დაუნის სინდრომი, ედვარდსის სინდრომი).
ლაბორატორიული კვლევის შედეგები ყოველთვის უნდა შეფასდეს ექიმის მიერ პაციენტის სამედიცინო ისტორიასთან, რადიოლოგიურ და სხვა გამოკვლევებთან ერთად.
კვლევასთან ერთად ასევე ხშირად იტარებენ შემდეგ გამოკვლევებს:
• სისხლის საერთო ანალიზი, ედს (CBC+ESR);
• ღვიძლის ფუნქციური სინჯები (ALT, AST, GGT, ALP, TBIL, DBIL);
• C-რეაქტიული ცილის განსაზღვრა სისხლის შრატში, რაოდენობრივი (CRP);
• ფერიტინის განსაზღვრა სისხლის შრატში (Ferritin);
• B ჰეპატიტის ვირუსის ზედაპირული ანტიგენის განსაზღვრა სისხლში (HBsAg);
• C ჰეპატიტის ვირუსის საწინააღმდეგო ანტისხეულების განსაზღვრა სისხლში (anti-HCV);
• კანცეროემბრიონული ანტიგენის განსაზღვრა სისხლში (CEA);
• საერთო ბეტაქორიონული გონადოტროპინის განსაზღვრა სისხლში (β-hCG);
• ლაქტატდეჰიდროგენაზის განსაზღვრა სისხლში (LDH);
• PIVKA-II (DCP), სისხლში.
როგორ მოვემზადოთ კვლევისთვის?
კვლევისთვის სპეციალური მომზადება არ არის საჭირო.
ტესტის მეთოდოლოგია
მასალის ტიპი
კვლევის შესრულების დრო
ქვეყანა
ავტორი და წყარო
გამოყენებული წყაროები:
• medlineplus.gov - Alpha Fetoprotein (AFP) Tumor Marker Test
• mayocliniclabs.com - AFP - Alpha-Fetoprotein Tumor Marker, Serum
• my.clevelandclinic.org - Alpha-Fetoprotein (AFP) Test
• ნინო ღულათავა - სამედიცინო დირექტორი;
• ნინო მურადაშვილი - ჰემატოლოგიის, ბიოქიმიის და იმუნოლოგიის მიმართულების ხელმძღვანელი;
• ლევან არჯევანიძე - კომერციული დირექტორი.