კვლევის შესახებ
ანტითრომბინ III (Antithrombin III, AT III; თანამედროვე ნომენკლატურით - უბრალოდ "ანტითრომბინი") არის ცილა (გლიკოპროტეინი), რომელიც სინთეზდება ღვიძლში და წარმოადგენს ორგანიზმის ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან ბუნებრივ ანტიკოაგულანტს - ანუ აფერხებს სისხლის ჭარბ შედედებას.
ანტითრომბინ III ბლოკავს რამდენიმე ფაქტორს, რომლებიც მონაწილეობენ სისხლის შედედების (კოაგულაციის) კასკადში - განსაკუთრებით, თრომბინს (Factor IIa) და X ფაქტორს (Factor Xa). მისი მოქმედება მნიშვნელოვნად ძლიერდება ჰეპარინის თანდასწრებით - სწორედ ამ ეფექტს ეფუძნება ჰეპარინის ანტიკოაგულანტური თვისება.
ანტითრომბინ III-ის დეფიციტი - მემკვიდრეული ან შეძენილი - იწვევს სისხლის შედედების ბალანსის დარღვევას, რის შედეგადაც პაციენტებს უმცირდებათ ბუნებრივი დაცვა თრომბოზებისგან (სისხლძარღვებში სისხლის თრომბის წარმოქმნა). ეს მდგომარეობა ცნობილია, როგორც თრომბოფილია - თრომბოზებისადმი მიდრეკილება. პაციენტებს შესაძლოა განუვითარდეთ ღრმა ვენების თრომბოზი (DVT), ფილტვის ემბოლია (PE), არატიპური ლოკალიზაციის თრომბოზები (ღვიძლის, ცერებრალური ვენები) - ხშირად 45 წლის ასაკამდე.
ანტითრომბინის მაჩვენებლები იზომება ორი ძირითადი ანალიზით:
• ფუნქციური (აქტივობის) ანალიზი - მთავარი სკრინინგული კვლევა; აფასებს ცილის მუშაობას;
• იმუნოლოგიური (ანტიგენური) ანალიზი - გამოიყენება მაშინ, როცა აქტივობა დაბალია, მემკვიდრეული დეფიციტის ტიპის (I - რაოდენობრივი, II - ხარისხობრივი) დასადგენად.
რა შემთხვევაში უნდა ჩაიტაროთ კვლევა?
ანტითრომბინ III-ის (აქტივობის) განსაზღვრა რეკომენდებულია შემდეგ შემთხვევებში:
• ახალგაზრდა ასაკში (ჩვეულებრივ <45 წლის) განვითარებული ვენური თრომბოემბოლიის (VTE) გამოვლენისას - ღრმა ვენების თრომბოზი (DVT), ფილტვის ემბოლია (PE);
• ხელახლა გამოვლენილი (რეციდიული) თრომბოზი მკაფიო პროვოცირებული ფაქტორის გარეშე;
• არაჩვეულებრივი ლოკალიზაციის თრომბოზი - ცერებრალური ვენების, ღვიძლის (ბადი-კიარის), მეზენტერიული ან ვენური სინუსების;
• ოჯახური ანამნეზის არსებობისას - ნათესავებში თრომბოფილიის ან ანტითრომბინის დეფიციტის დადასტურებული შემთხვევები;
• ჰეპარინის თერაპიის ნაკლები ეფექტურობისას - ანტითრომბინის ნაკლებობა აქვეითებს ჰეპარინის მოქმედებას;
• ორსულობის ან ორსულობის დაგეგმვის ფაზაში თრომბოფილიის ეჭვის დროს;
• განმეორებითი თვითნებითი ნაყოფის დაკარგვისას (მუცლის მოშლა) ან მკვდრადშობადობისას;
• თრომბოფილიის სრული პანელის ფარგლებში - Protein C, Protein S, ფაქტორი V Leiden, პროთრომბინ G20210A მუტაცია, ლუპუს ანტიკოაგულანტი, ჰომოცისტეინი;
• ანტითრომბინის ჩანაცვლებითი თერაპიის (კონცენტრატის) ეფექტურობის მონიტორინგი;
• დისემინებული ინტრავასკულარული კოაგულაციის (DIC) დროს;
• ნეფროზული სინდრომის შემთხვევაში - შარდთან ერთად ცილების დაკარგვისას;
• ღვიძლის მძიმე დაავადებების ფონზე;
• ქირურგიული ან ანესთეზიოლოგიური რისკის შეფასებისას მაღალი თრომბოზული რისკის პაციენტებში.
ინტერპრეტაცია
ანტითრომბინ III-ის (AT III) ფუნქციური აქტივობის ინტერპრეტაცია:
ანტითრომბინის დაბალი აქტივობა შესაძლოა გამოწვეული იყოს:
მემკვიდრეული დეფიციტი:
• ტიპი I - რაოდენობრივი დეფიციტი (ცილის კონცენტრაციისა და ფუნქციური აქტივობის პარალელური კლება);
• ტიპი II - ხარისხობრივი დეფიციტი (ნორმალური ანტიგენური კონცენტრაცია დაქვეითებული ფუნქციური აქტივობით).
შეძენილი (მეორადი) დეფიციტი:
• ღვიძლის პათოლოგიები - ციროზი, ჰეპატიტი, ღვიძლის უკმარისობა (სინთეზური ფუნქციის დარღვევა);
• ნეფროზული სინდრომი (პროტეინურია);
• დისემინებული ინტრავასკულარული კოაგულაცია (DIC) - მოხმარებითი კოაგულოპათია;
• მძიმე სეფსისი, სეპტიური შოკი;
• ვრცელი ქირურგიული ჩარევა, განსაკუთრებით კარდიოპულმონური შუნტირება;
• პოლიტრავმა, დამწვრობა;
• არაფრაქციონირებული ჰეპარინით თერაპია (ანტითრომბინის მოხმარების გაძლიერება);
• ქიმიოთერაპია (განსაკუთრებით L-ასპარაგინაზა);
• გართულებული ორსულობა - პრეეკლამფსია/ეკლამფსია, HELLP სინდრომი;
• ნეონატალური პათოლოგიები;
• ნეფრექტომიის ან ხანგრძლივი დიალიზის შემდგომი პერიოდი;
• მძიმე მალნუტრიცია.
კლინიკური და დიაგნოსტიკური თავისებურებები:
• ანტითრომბინის დონის მნიშვნელოვანი კლება საჭიროებს დიაგნოზის ვერიფიკაციას განმეორებითი ტესტირებით და გენეტიკური სკრინინგით;
• ანტითრომბინის მაღალი მაჩვენებელი კლინიკურად ნაკლებად ინფორმაციულია და თრომბოზის ან ჰემორაგიულ რისკთან არ ასოცირდება;
• პირდაპირი თრომბინის ინჰიბიტორების (დაბიგატრანი, არგატრობანი, ბივალირუდინი) ან Xa ფაქტორის ინჰიბიტორების (რივაროქსაბანი, აპიქსაბანი, ედოქსაბანი) მიღებამ შესაძლოა გამოიწვიოს ანალიზური ინტერფერენცია და მცდარი შედეგების მიღება;
• მწვავე თრომბოზის ფონზე ანტითრომბინის შემცირება შესაძლოა იყოს ტრანზიტორული - განმეორებითი ანალიზი რეკომენდებულია 2-4 კვირის შემდეგ.
ლაბორატორიული კვლევის შედეგები ყოველთვის უნდა შეფასდეს ექიმის მიერ პაციენტის სამედიცინო ისტორიასთან და სხვა გამოკვლევებთან ერთად.
კვლევასთან ერთად ასევე ხშირად იტარებენ შემდეგ გამოკვლევებს:
• პროტეინ C-ის განსაზღვრა სისხლში (Protein C);
• თავისუფალი პროტეინ S-ის განსაზღვრა სისხლში (Free Protein S);
• ფაქტორი V Leiden მუტაცია - გენეტიკური ანალიზი;
• პროთრომბინი G20210A მუტაცია - გენეტიკური ანალიზი;
• მგლურას ანტიკოაგულანტის განსაზღვრა სისხლში (Lupus anticoagulant, LA);
• ანტიკარდიოლიპინური ანტისხეულები IgG (Anti-Cardiolipin IgG);
• ანტიკარდიოლიპინური ანტისხეულები IgM (Anti-Cardiolipin IgM);
• ანტიბეტა 2 გლიკოპროტეინი IgG (Anti β -2 Glycoprotein IgG);
• ანტიბეტა 2 გლიკოპროტეინი IgM (Anti β -2 Glycoprotein IgM);
• ჰომოცისტეინის განსაზღვრა სისხლში (HCY);
• D-დიმერის განსაზღვრა სისხლში (D-dimer);
• ფიბრინოგენის განსაზღვრა სისხლის შრატში (Fibrinogen);
• პროთრომბინის დროის განსაზღვრა სისხლში (PT);
• აქტივირებული ნაწილობრივი თრომბოპლასტინის დრო (aPTT);
• სისხლის საერთო ანალიზი, ედს (CBC+ESR);
როგორ მოვემზადოთ კვლევისთვის?
• უზმოდ ყოფნა (სასურველია) - ბოლო 12 საათის განმავლობაში არ მიიღოთ საჭმელი და სასმელი (მათ შორის: ალკოჰოლი, გაზიანი სასმელი, ყავა, წყალი), არ მოიხმაროთ საღეჭი რეზინი და თამბაქო;
• ანტიკოაგულანტებზე მყოფმა პაციენტმა ნიმუში უნდა აიღოს მედიკამენტის მიღებამდე;
• ქალებში კვლევა არ ტარდება მენსტრუალური ციკლის დროს.
ტესტის მეთოდოლოგია
მასალის ტიპი
კვლევის შესრულების დრო
ქვეყანა
ავტორი და წყარო
გამოყენებული წყაროები:
• ncbi.nlm.nih.gov - Antithrombin III Deficiency (StatPearls)
• mayocliniclabs.com - Antithrombin Activity, Plasma
• stoptheclot.org - Antithrombin Deficiency
• ნინო ღულათავა - სამედიცინო დირექტორი;
• ნინო მურადაშვილი - ჰემატოლოგიის, ბიოქიმიის და იმუნოლოგიის მიმართულების ხელმძღვანელი;
• ლევან არჯევანიძე - კომერციული დირექტორი.