კვლევის შესახებ
AQP4-Ab (NMO-IgG) - აქვაპორინ 4-ის საწინააღმდეგო G კლასის ანტისხეულების განსაზღვრა (Aquaporin-4 IgG Antibody, NMO-IgG) არის მაღალსპეციფიკური იმუნოლოგიური კვლევა, რომელიც სისხლის შრატში (ან ლივორში / ლიკვორში) ავლენს კონკრეტულად G კლასის (IgG) ავტოანტისხეულებს აქვაპორინ 4-ის მიმართ.
აქვაპორინ 4 არის წყლის სატრანსპორტო ცილა, რომელიც უხვად გვხვდება ასტროციტების - თავისა და ზურგის ტვინის დამხმარე უჯრედების - ზედაპირზე, განსაკუთრებით ჰემატოენცეფალური ბარიერის მიდამოში. IgG ანტისხეულების მიმაგრება ამ ცილაზე იწვევს კომპლემენტის სისტემის აქტივაციას (აქტივაციას / გააქტიურებას), ასტროციტების დაზიანებას და ნერვული ქსოვილის ანთებით დესტრუქციას.
AQP4-IgG არის ნეიროოპტიკომიელიტის სპექტრის აშლილობის (NMOSD) დიაგნოსტიკური ბიომარკერი და საერთაშორისო დიაგნოსტიკური კრიტერიუმების ცენტრალური ელემენტი.
AQP4-IgG-ის დადებითი შედეგი შესაბამისი კლინიკური სურათის ფონზე თითქმის სარწმუნოდ ადასტურებს ნეიროოპტიკომიელიტის სპექტრის აშლილობას - ამ ტესტის სპეციფიკურობა ძალიან მაღალია.
საერთაშორისო რეკომენდაციებით უპირატესობა ენიჭება უჯრედზე დაფუძნებულ მეთოდებს (cell-based assay, CBA ან FACS), რომლებიც ELISA-სთან და ქსოვილოვან იმუნოფლუორესცენციასთან შედარებით მნიშვნელოვნად უფრო მგრძნობიარეა (მგრძნობიარით / მგრძნობიარობით გამოირჩევა). კვლევისთვის უპირატესია (პრიორიტეტულია / უპირატესია) შრატი; ლიკვორი გამოიყენება მაშინ, როდესაც შრატის შედეგი უარყოფითია, ხოლო კლინიკური ეჭვი მაღალი რჩება.
რა შემთხვევაში უნდა ჩაიტაროთ კვლევა?
კვლევის ჩატარება რეკომენდებულია შემდეგ შემთხვევებში:
• ნეიროოპტიკომიელიტის სპექტრის აშლილობის (NMOSD) ეჭვი;
• მხედველობის ნერვის ანთება (ოპტიკური ნევრიტი), განსაკუთრებით ორმხრივი ან მძიმე მიმდინარეობის;
• გავრცობილი განივი მიელიტი (LETM) - ზურგის ტვინის სამ ან მეტ სეგმენტზე გავრცელებული დაზიანება;
• area postrema-ს სინდრომი: მდგრადი სლოკინი, გულისრევა და ღებინება სხვა მიზეზის გარეშე;
• მწვავე ღეროვანი, დიენცეფალური ან სიმპტომური ცერებრული სინდრომი;
• გაფანტული სკლეროზისგან დიფერენცირება მკურნალობის ტაქტიკის განსაზღვრამდე;
• დემიელინიზაციური შეტევის რეციდივი უცნობი მიზეზით;
• ბავშვთა და მოზარდთა ასაკის დემიელინიზაციური სინდრომების გამოკვლევა;
• დაავადების აქტივობის და მკურნალობაზე პასუხის დინამიური შეფასება;
• ავტოიმუნური დაავადებების (სისტემური წითელი მგლურა, შეგრენის სინდრომი, მიასთენია) ფონზე განვითარებული ნევროლოგიური სიმპტომები.
ინტერპრეტაცია
შედეგი უარყოფითი (AQP4-IgG არ გამოვლინდა):
აქვაპორინ 4-ის საწინააღმდეგო IgG ანტისხეულები არ არის ნაპოვნი. ეს ამცირებს, მაგრამ სრულად არ გამორიცხავს ნეიროოპტიკომიელიტის სპექტრის აშლილობას - პაციენტთა გარკვეული ნაწილი სეროუარყოფითია. ასეთ შემთხვევებში:
• რეკომენდებულია MOG ანტისხეულების (MOG-IgG) კვლევა - MOG-ასოცირებული დაავადება მსგავსი კლინიკური სურათით ვლინდება;
• დიაგნოზი დგინდება დამატებითი კლინიკური და რადიოლოგიური კრიტერიუმებით;
• კლინიკური ეჭვის შენარჩუნებისას რეკომენდებულია კვლევის გამეორება რამდენიმე კვირის შემდეგ ან თავზურგტვინის სითხის (ლიკვორის) გამოკვლევა.
შედეგი დადებითი (AQP4-IgG გამოვლინდა):
დადასტურებულია აქვაპორინ 4-ის საწინააღმდეგო IgG ანტისხეულების არსებობა. შესაბამისი კლინიკური სურათის ფონზე ეს ადასტურებს ნეიროოპტიკომიელიტის სპექტრის აშლილობის დიაგნოზს. კლინიკური მნიშვნელობა:
• დიაგნოზის დადასტურება საშუალებას იძლევა დაუყოვნებლივ დაიწყოს სპეციფიკური იმუნოსუპრესიული ან სამიზნე ბიოლოგიური თერაპია;
• გამოირიცხება გაფანტული სკლეროზისთვის განკუთვნილი ზოგიერთი პრეპარატის დანიშვნა, რომელმაც ამ დაავადების დროს შესაძლოა მდგომარეობა დაამძიმოს;
• დაავადება, როგორც წესი, მიმდინარეობს განმეორებადი შეტევებით; შეტევათა პროფილაქტიკა პროგნოზის მთავარი განმსაზღვრელია;
• დადებითი შედეგი მნიშვნელოვანია მაშინაც, როცა კლინიკურად ჯერჯერობით მხოლოდ ერთი ეპიზოდია განვითარებული - რადგან რეციდივის რისკი მაღალია.
ტიტრის დინამიკის შეფასება:
• ანტისხეულების ტიტრი შეტევის მწვავე ფაზაში ხშირად უფრო მაღალია, ვიდრე რემისიაში;
• ტიტრის კლება მკურნალობის ფონზე მოსალოდნელია, თუმცა ის დამოუკიდებლად არ განსაზღვრავს თერაპიის ეფექტიანობას;
• ერთხელ დადასტურებული სეროდადებითობა დიაგნოზს არ აუქმებს მაშინაც კი, თუ შემდგომ კვლევებში ანტისხეულები აღარ ვლინდება;
• კორტიკოსტეროიდები, პლაზმაფერეზი და იმუნოსუპრესანტები ამცირებენ ანტისხეულების დონეს - ეს გასათვალისწინებელია შედეგის შეფასებისას.
შრატში კვლევა უფრო მგრძნობიარეა, ვიდრე ლიკვორში; თავზურგტვინის სითხის (ლიკვორის) გამოკვლევა დამატებით ღირებულებას იძენს მაშინ, როდესაც შრატის შედეგი უარყოფითია.
ლაბორატორიული კვლევის შედეგები ყოველთვის უნდა შეფასდეს ექიმის მიერ პაციენტის სამედიცინო ისტორიასთან (ანამნეზურ მონაცემებთან) და სხვა გამოკვლევების შედეგებთან ერთად.
კვლევასთან ერთად ასევე ხშირად იტარებენ შემდეგ გამოკვლევებს:
• ანტისხეულები აქვაპორინის მიმართ შრატში (antiAQP);
• მიელინის ოლიგოდენდროციტული გლიკოპროტეინის საწინააღმდეგო ანტისხეულები (MOG-IgG);
• ლიქვორის ფიზიკურ-ბიოქიმიური თვისებები და მიკროსკოპული გამოკვლევა;
• ოლიგოკლონური ზოლების განსაზღვრა ლიქვორში (Oligoclonal Bands, OCB);
• იმუნოგლობულინ G-ის განსაზღვრა სისხლში (IgG);
• ანტინუკლეარული ანტისხეულები (ANA);
• ორჯაჭვიანი დნმ-ის საწინააღმდეგო IgG ანტისხეულების განსაზღვრა სისხლში (anti-dsDNA IgG);
• თირეოიდული პეროქსიდაზის საწინააღმდეგო ანტისხეულების განსაზღვრა სისხლში (anti-TPO);
• ვიტამინ B12-ის განსაზღვრა სისხლში (Vitamin B12);
როგორ მოვემზადოთ კვლევისთვის?
• კვლევისთვის სპეციალური მომზადება არ არის საჭირო;
• სასურველია, სისხლის აღება მოხდეს დილით, უზმოდ.
მასალის ტიპი
კვლევის შესრულების დრო
ქვეყანა
ავტორი და წყარო
გამოყენებული წყაროები:
• mayocliniclabs.com - Neuromyelitis Optica (NMO)/Aquaporin-4-IgG FACS Assay
• ნინო ღულათავა - სამედიცინო დირექტორი;
• ნინო მურადაშვილი - ჰემატოლოგიის, ბიოქიმიის და იმუნოლოგიის მიმართულების ხელმძღვანელი;
• ლევან არჯევანიძე - კომერციული დირექტორი.
