ბიოფსიური მასალის პრეპარატების დამზადება არის ჰისტოლოგიური პროცესი, რომლის დროსაც ბიოფსიის გზით აღებული ქსოვილის მცირე ნიმუში მუშავდება და გადაიქცევა მიკროსკოპული კვლევისთვის ვარგის ჰისტოლოგიურ სლაიდად.

ბიოფსია არის დაავადებული ან საეჭვო უბნიდან ქსოვილის ფრაგმენტის აღება დიაგნოსტიკური მიზნით (მაგ., კანის, ნაწლავის, ღვიძლის, ძუძუს, პროსტატის ბიოფსია). რადგან ბიოფსიური ნიმუშები ხშირად მცირე მოცულობისაა, მათი პრეციზული დამუშავება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია.

პრეპარატის დამზადება მოიცავს თანმიმდევრულ ეტაპებს: ფიქსაცია (ჩვეულებრივ 10%-იან ნეიტრალურ ბუფერულ ფორმალინში), დამუშავება (დეჰიდრატაცია და გამჭვირვალება), პარაფინში ჩაყალიბება, მიკროტომით თხელი სექციების მომზადება (დაახლოებით 3-5 მიკრომეტრი) და შეღებვა - ყველაზე ხშირად ჰემატოქსილინ-ეოზინით (H&E), რომელიც ბირთვს ლურჯ-იისფრად, ციტოპლაზმასა და უჯრედშორის ნივთიერებას კი - ვარდისფრად ღებავს.

ბიოფსიური ნიმუშის მცირე ზომის გამო პრეპარატის დამზადების ხარისხი განსაკუთრებით კრიტიკულია - ნიმუშის სწორი ორიენტირება და დამუშავება პირდაპირ განსაზღვრავს ჰისტოპათოლოგიური დიაგნოზის სიზუსტეს.

ბიოფსიური მასალის ჰისტოპათოლოგიური დიაგნოსტიკა არის ბიოფსიის გზით მიღებული ქსოვილის ფრაგმენტის მიკროსკოპული გამოკვლევა, რომელსაც ატარებს ექიმი-პათოლოგი (პათომორფოლოგი) პათოლოგიური პროცესის ბუნების ზუსტად დასადგენად.

ბიოფსია არის დაავადებული ან საეჭვო უბნიდან ქსოვილის ფრაგმენტის აღება. ჰისტოპათოლოგიური გამოკვლევა კი არის ამ ნიმუშის შესწავლა მიკროსკოპით, რაც ხშირად ერთადერთი გზაა იმის დასადგენად, არის თუ არა პროცესი ავთვისებიანი (ნეოპლაზიური), კეთილთვისებიანი თუ ანთებითი.

ბიოფსიური ნიმუში გადის ფიქსაციის, დამუშავების, პარაფინში ჩაყალიბების, სექციების მომზადებისა და შეღებვის (H&E) ეტაპებს, შემდეგ კი მას მიკროსკოპით სწავლობს ექიმი-პათოლოგი. დასკვნა (ე.წ. ჰისტოპათოლოგიური დასკვნა) მოიცავს დიაგნოზს, ხოლო სიმსივნის შემთხვევაში - მის ჰისტოგენეზს და გრადუსს.

ბიოფსიის ჰისტოპათოლოგიური გამოკვლევა ხშირად საბოლოო და გადამწყვეტი ეტაპია დიაგნოზის დასმაში - მისი შედეგი განაპირობებს მკურნალობის შემდგომი ტაქტიკის განსაზღვრას.

ინტრაოპერაციული ექსპრეს-დიაგნოსტიკა (ცნობილი როგორც „გაყინული ანათლების შესწავლის მეთოდი“) არის სწრაფი ჰისტოპათოლოგიური გამოკვლევა, რომელიც სრულდება უშუალოდ ქირურგიული ოპერაციის მსვლელობისას, რამდენიმე წუთში, რათა ქირურგმა მიიღოს გადაწყვეტილება ოპერაციის მოცულობის შესახებ.

რუტინული (პარაფინის) ჰისტოპათოლოგიური დიაგნოსტიკა რამდენიმე დღეს მოითხოვს, რადგან ქსოვილი გადის დამუშავების მრავალ ეტაპს. ინტრაოპერაციული ექსპრეს-დიაგნოსტიკისას ქსოვილი სწრაფად იყინება სპეციალურ აპარატში (კრიოსტატში), იჭრება თხელ სექციებად და იღებება - მთელი პროცესი რამდენიმე წუთს გრძელდება. ექიმი-პათოლოგი დაუყოვნებლივ სწავლობს ნიმუშს მიკროსკოპში და დასკვნას გასცემს უშუალოდ საოპერაციო ბლოკში ქირურგს.

ინტრაოპერაციული კონსულტაცია ხშირად შემოიფარგლება პასუხით „კეთილთვისებიანი“ თუ „ავთვისებიანი“ (ნეოპლაზიური), ან რეზექციის საზღვრების (კიდეების) სისუფთავის ან ლიმფურ კვანძებში მეტასტაზური დაზიანების შეფასებით.

გაყინული სექცია არის წინასწარი, სასწრაფო შედეგი ოპერაციის მიმდინარეობის მართვისთვის - საბოლოო და ყველაზე ზუსტი დიაგნოზი ყოველთვის დგინდება რუტინული ჰისტოპათოლოგიური გამოკვლევის შემდეგ.

მზა ჰისტოლოგიური პრეპარატების რევიზია (Histology Slide Review) არის უკვე მომზადებული ჰისტოლოგიური სლაიდების (პრეპარატების) ხელახალი, დამოუკიდებელი შეფასება კვალიფიციური პათომორფოლოგის მიერ. ჰისტოპათოლოგიური დიაგნოსტიკა არის ქსოვილის მიკროსკოპული შესწავლა, რომელიც საშუალებას იძლევა პათოლოგიური პროცესის ბუნება - კეთილთვისებიანი თუ ნეოპლაზიური - ზუსტად განისაზღვროს.

ეს კვლევა არ მოითხოვს პაციენტისგან ახალი ბიოფსიური მასალის აღებას - რევიზია ტარდება სხვა დაწესებულებაში ან ადრე მომზადებულ სლაიდებზე. შეფასებისას პათოლოგი ხელახლა აანალიზებს უჯრედულ და ქსოვილოვან არქიტექტონიკას, ადარებს მას პირველად დიაგნოსტიკურ დასკვნას და, საჭიროების შემთხვევაში, მიზანშეწონილად მიიჩნევს დამატებითი კვლევების (იმუნოჰისტოქიმია, სპეციალური შეღებვები) ჩატარებას.

რევიზია (ე.წ. „მეორე აზრი“, second opinion) განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ონკოლოგიური დიაგნოზის ვერიფიკაციისთვის, სიმსივნის ჰისტოგენეზის, ხარისხისა და დიფერენცირების ხარისხის (გრადაციის) დაზუსტებისა და თერაპიული ტაქტიკის ოპტიმიზაციისთვის.

მულტიორგანული მასალის პრეპარატების დამზადება არის ჰისტოლოგიური პროცესი, რომლის დროსაც ერთი ქირურგიული ჩარევის ფარგლებში ამოღებული სხვადასხვა ორგანოს ან ქსოვილის ნიმუში მუშავდება და გადაიქცევა მიკროსკოპული კვლევისთვის ვარგის ჰისტოლოგიურ სლაიდებად.

ქირურგიული ჩარევა ხშირად მოიცავს რამდენიმე ორგანოს ან ქსოვილის მასალას - მაგალითად, კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის რეზექციისას ერთდროულად ამოიღება ნაწლავის ფრაგმენტი, ლიმფური კვანძები და მიმდებარე ქსოვილები. თითოეული მათგანი მოითხოვს ცალკე ფიქსაციას, მაკროსკოპულ დიაგნოსტიკას (დაჭრას), პარაფინში ჩაყალიბებას, სექციების (ანათლების) მომზადებასა და შეღებვას.

პროცესის ეტაპები იდენტურია ცალკეული ორგანოს მასალის დამუშავებისა: ფიქსაცია (ჩვეულებრივ 10%-იან ნეიტრალურ ბუფერულ ფორმალინში), მაკროსკოპული გამოკვლევა, დეჰიდრატაცია, კლირინგი, პარაფინში ჩაყალიბება, მიკროტომით თხელი სექციების მომზადება და ჰემატოქსილინ-ეოზინით (H&E) შეღებვა - თუმცა ნიმუშების სიმრავლის გამო პროცესი გაცილებით უფრო მოცულობითი და კომპლექსურია.

მულტიორგანული მასალის ზუსტი მარკირება (ეტიკეტირება) და თითოეული ორგანოს ცალკე დამუშავება გადამწყვეტია - ეს უზრუნველყოფს, რომ ექიმმა-პათოლოგმა ზუსტად მოახერხოს პროცესის შეფასება და სტადირება.

მულტიორგანული მასალის ჰისტოპათოლოგიური დიაგნოსტიკა არის ერთი ქირურგიული ჩარევის ფარგლებში ამოღებული, სხვადასხვა ორგანოს ან სისტემის ქსოვილების იზოლირებული მიკროსკოპული გამოკვლევა, რომელსაც ატარებს ექიმი-პათოლოგი.

ზოგ შემთხვევაში ერთი ოპერაცია მოიცავს რამდენიმე ორგანოს ან ერთმანეთისგან დამოუკიდებელი სისტემის (მაგ., საჭმლის მომნელებელი, შარდ-სასქესო, რესპირატორული) ქსოვილებს. თითოეული ორგანო ფასდება ინდივიდუალურად, საკუთარი დიაგნოზით, რაც საშუალებას იძლევა შეფასდეს დაავადების გავრცელება სხვადასხვა სისტემაში ან რამდენიმე პათოლოგიური პროცესის თანაარსებობა (კომორბიდობა).

თითოეული ნიმუში გადის ფიქსაციის, დამუშავების, პარაფინში ჩაყალიბების, სექციების მომზადებისა და შეღებვის (H&E) ეტაპებს. დასკვნაში თითოეული ორგანო/სისტემა იზოლირებულად და სტრუქტურულად არის აღწერილი.

მულტიორგანული გამოკვლევა იძლევა დაავადების სისტემურ სურათს - ის ავლინებს, ლოკალურია თუ რამდენიმე სისტემაზე გავრცელებული პროცესი, რაც გადამწყვეტია თერაპიული ტაქტიკის დაგეგმვისთვის.

ოპერაციული მასალის დაჩქარებული ჰისტოპათოლოგიური დიაგნოსტიკა არის ქირურგიული ჩარევის შედეგად ამოღებული ქსოვილის ჰისტოპათოლოგიური გამოკვლევა, რომელიც სრულდება ოპტიმიზებული (შემოკლებული) ტექნოლოგიური პროცესით, სტანდარტულ ვადებთან შედარებით უფრო სწრაფად.

სტანდარტული ჰისტოპათოლოგიური დიაგნოსტიკა, როგორც წესი, რამდენიმე სამუშაო დღეს მოითხოვს, რადგან ქსოვილის ფიქსაცია, დეჰიდრატაცია, პარაფინში ჩაყალიბება და სექცირება ხანგრძლივი პროცესია. დაჩქარებული რეჟიმისას ეს ეტაპები ოპტიმიზებულია სპეციალიზებული სწრაფი პროცესინგის პროტოკოლებით, რაც საშუალებას იძლევა დიაგნოსტიკური დასკვნა გაიცეს შემჭიდროებულ ვადებში, მორფოლოგიური ხარისხის სრული შენარჩუნებით.

ეს მეთოდი არსებითად განსხვავდება ინტრაოპერაციული ექსპრეს-დიაგნოსტიკისგან (გაყინული სექცია): დაჩქარებული გამოკვლევა იძლევა პარაფინის ბლოკზე დაფუძნებულ, სრულფასოვან დიაგნოსტიკურ შედეგს, რაც უზრუნველყოფს მაღალი რეზოლუციის მორფოლოგიურ ანალიზს, განსხვავებით გაყინული სექციისგან, რომელიც მხოლოდ წინასწარი, საოპერაციო მართვისთვის განკუთვნილი მეთოდია.

დაჩქარებული ჰისტოპათოლოგიური დიაგნოსტიკა გამოიყენება კლინიკურ შემთხვევებში, როდესაც პაციენტის მკურნალობის ტაქტიკის განსაზღვრისთვის დიაგნოზი სასწრაფო წესით არის საჭირო - კვლევის ინფორმაციულობა და ხარისხი კი სრულად შეესაბამება სტანდარტული გამოკვლევის შედეგებს.

ოპერაციული მასალის პრეპარატების დამზადება არის ჰისტოლოგიური (ლაბორატორიული) პროცესი, რომლის დროსაც ქირურგიული ოპერაციის შედეგად მიღებული ქსოვილი გადაიქცევა მიკროსკოპული კვლევისთვის ვარგის პრეპარატად (ჰისტოლოგიურ სლაიდად). სწორედ ამ პრეპარატის საფუძველზე ადგენს ექიმი-პათოლოგი (პათომორფოლოგი) ჰისტოპათოლოგიურ დიაგნოზს.

პრეპარატის დამზადება მოიცავს რამდენიმე თანმიმდევრულ ეტაპს: ქსოვილის ფიქსაცია (ჩვეულებრივ 10%-იან ნეიტრალურ ბუფერულ ფორმალინში, რაც ცილებს სტაბილიზაციას უკეთებს და ქსოვილს ავტოლიზისგან იცავს), მაკროსკოპული აღწერა და დანაჭრება (მაკროსკოპული გამოკვლევა), წყლის მოცილება (დეჰიდრატაცია), გამჭვირვალობა (კლირინგი), პარაფინში ჩაყალიბება (ბლოკის დამზადება), მიკროტომით თხელ სექციებად დაჭრა (დაახლოებით 3-5 მიკრომეტრი) და შეღებვა - ყველაზე ხშირად ჰემატოქსილინ-ეოზინით (H&E).

ფიქსაცია, დამუშავება და შეღებვა საშუალებას იძლევა, ქსოვილის არქიტექტონიკა და უჯრედების მორფოლოგია შენარჩუნდეს და გამოიკვეთოს მიკროსკოპში: ჰემატოქსილინი უჯრედის ბირთვს ლურჯ-იისფრად ღებავს, ეოზინი კი ციტოპლაზმასა და უჯრედშორის ნივთიერებას - ვარდისფრად.

პრეპარატის დამზადების ხარისხი პირდაპირ განსაზღვრავს ჰისტოპათოლოგიური დიაგნოზის სიზუსტეს - არასწორი ფიქსაცია ან დამუშავება აზიანებს ჰისტოლოგიურ სურათს და ართულებს დიაგნოსტიკას.

ოპერაციული მასალის ჰისტოპათოლოგიური დიაგნოსტიკა არის ქირურგიული ჩარევის შედეგად ამოღებული ქსოვილის ან ორგანოს მიკროსკოპული გამოკვლევა, რომელსაც ატარებს ექიმი-პათოლოგი (პათომორფოლოგი) პათოლოგიური პროცესის ბუნების ზუსტად დასადგენად.

ჰისტოპათოლოგია ნიშნავს ქსოვილის მიკროსკოპულ შესწავლას დაავადების სტრუქტურული გამოვლინებების დასადგენად. ეს არის ყველაზე საიმედო მეთოდი (ე.წ. „ოქროს სტანდარტი“) მრავალი დაავადების, განსაკუთრებით ნეოპლაზიების, საბოლოო დიაგნოსტირებისა და სტადირებისთვის.

ოპერაციის შემდეგ ამოღებული მასალა გადის ფიქსაციის, დამუშავების, პარაფინში ჩაყალიბების, სექციების მომზადებისა და შეღებვის (H&E) ეტაპებს, შემდეგ კი მას მიკროსკოპით იკვლევს ექიმი-პათოლოგი. დასკვნა (ჰისტოპათოლოგიური) მოიცავს დიაგნოზს, ხოლო სიმსივნის შემთხვევაში - მის ჰისტოგენეზს, დიფერენციაციის ხარისხს, გავრცელებასა და რეზექციის კიდეების (საზღვრების) მდგომარეობას.

ოპერაციული მასალის ჰისტოპათოლოგიური დიაგნოსტიკა გვაძლევს არა მხოლოდ საბოლოო დიაგნოზს, არამედ საზღვრავს მკურნალობის შემდგომი ტაქტიკისთვის გადამწყვეტ ინფორმაციას - ნეოპლაზიის ტიპს, აგრესიულობას და ქირურგიული ჩარევის რადიკალურობის (სიმსივნის სრული ამოკვეთის) შესახებ.

ცხოველის მასალის ჰისტომორფოლოგიური გამოკვლევა არის ცხოველისგან აღებული ქსოვილის ნიმუშის (ბიოფსიის ან ოპერაციული მასალის) მიკროსკოპული გამოკვლევა, რომელსაც ატარებს ვეტერინარი პათოლოგ-ანატომი დაავადების ბუნების დასადგენად. ეს არის ვეტერინარული პათოლოგიის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი მიმართულება.

ცხოველებში (შინაური, ბინადარი თუ სასოფლო-სამეურნეო) არსებული წარმონაქმნები, კვანძები და პათოლოგიური ცვლილებები ხშირად არ ექვემდებარება მხოლოდ ვიზუალური დათვალიერებით დიაგნოსტიკას. ქსოვილის ნიმუშის მიკროსკოპული შესწავლა (ჰისტომორფოლოგია) საშუალებას იძლევა დადგინდეს, არის თუ არა ცვლილება ანთებითი, ინფექციური, კეთილთვისებიანი თუ ნეოპლაზიური (ავთვისებიანი) პროცესი.

ნიმუში გადის ფიქსაციის (ჩვეულებრივ 10%-იან ნეიტრალურ ბუფერულ ფორმალინში), დამუშავების, პარაფინში ჩაყალიბების, სექციების მომზადებისა და შეღებვის (H&E) ეტაპებს, ანალოგიურად ადამიანის ქსოვილის კვლევისა. ვეტერინარულ მედიცინაში ეს გამოკვლევა გამოიყენება როგორც ცოცხალ პაციენტებში კლინიკური დიაგნოსტიკისთვის, ისე პოსტმორტემული (სექტორული) გამოკვლევებისთვის.

ცხოველის მასალის ჰისტომორფოლოგიური გამოკვლევა აუცილებელია ნეოპლაზიური პროცესის ბუნების ზუსტად დასადგენად და მკურნალობის თერაპიული ტაქტიკის ადეკვატურად დასაგეგმად.

Gordon & Sweet-ის მეთოდი არის სპეციალური ჰისტოქიმიური (ვერცხლის იმპრეგნაციის) შეღებვა, რომელიც გამოიყენება ქსოვილში რეტიკულური ბოჭკოების (III ტიპის კოლაგენის) გამოსავლენად. ეს ბოჭკოები ქმნის მრავალი ორგანოს - ძვლის ტვინის, ღვიძლის, ელენთის, ლიმფური კვანძების - სტრომულ (საყრდენ) ჩონჩხს.

რეტიკულური ბოჭკოები ჩვეულებრივი (ჰემატოქსილინ-ეოზინის) შეღებვით არ ჩანს. Gordon & Sweet-ის მეთოდში ვერცხლის იონები ილექება ბოჭკოებზე და აღდგება მეტალურ ვერცხლამდე, რის შედეგადაც ბოჭკოები მუქი ყავისფერი ან შავი ფერისა ხდება.

მეთოდი განსაკუთრებით ღირებულია ძვლის ტვინის ფიბროზის (შემაერთებელი ქსოვილის პათოლოგიური გამრავლება) ხარისხის შესაფასებლად, ღვიძლის ციროზის დიაგნოსტიკისთვის და ნეოპლაზიური ქსოვილის არქიტექტონიკის შესასწავლად.

ორი სხვადასხვა წერტილიდან აღებული ბიოფსიური მასალის ჰისტოპათოლოგიური დიაგნოსტიკა არის ერთი პაციენტისგან ორი განსხვავებული ანატომიური ლოკალიზაციიდან აღებული ბიოფსიური ნიმუშების ცალ-ცალკე მიკროსკოპული გამოკვლევა, რომელსაც ატარებს ექიმი-პათოლოგი.

ზოგჯერ ზუსტი დიაგნოზისთვის ან დაავადების გავრცელების ჰეტეროგენულობის შესაფასებლად საჭიროა ბიოფსიის აღება რამდენიმე უბნიდან - მაგალითად, ერთი და იმავე ორგანოს სხვადასხვა სეგმენტიდან, ან საეჭვო კერისა და მიმდებარე ინტაქტური უბნიდან. თითოეული ნიმუში მუშავდება და ფასდება იზოლირებულად, რათა შესაძლებელი იყოს მათი შედეგების შედარება და დაავადების სტრუქტურული სურათის სრულყოფილი დადგენა.

ორივე ნიმუში გადის ფიქსაციის, დამუშავების, პარაფინში ჩაყალიბების, სექციების მომზადებისა და შეღებვის (H&E) ეტაპებს. დასკვნაში თითოეული ლოკალიზაცია ინდივიდუალურადაა აღწერილი.

ორი წერტილიდან აღებული ბიოფსია ზრდის დიაგნოსტიკურ სიზუსტეს - ის ამცირებს ცრუ უარყოფითი შედეგის ალბათობას და საშუალებას იძლევა შეფასდეს დაავადების გავრცელება ან ინტრატუმორული ჰეტეროგენულობა.