კვლევის შესახებ
ოპერაციული მასალის პრეპარატების დამზადება არის ჰისტოლოგიური (ლაბორატორიული) პროცესი, რომლის დროსაც ქირურგიული ოპერაციის შედეგად მიღებული ქსოვილი გადაიქცევა მიკროსკოპული კვლევისთვის ვარგის პრეპარატად (ჰისტოლოგიურ სლაიდად). სწორედ ამ პრეპარატის საფუძველზე ადგენს ექიმი-პათოლოგი (პათომორფოლოგი) ჰისტოპათოლოგიურ დიაგნოზს.
პრეპარატის დამზადება მოიცავს რამდენიმე თანმიმდევრულ ეტაპს: ქსოვილის ფიქსაცია (ჩვეულებრივ 10%-იან ნეიტრალურ ბუფერულ ფორმალინში, რაც ცილებს სტაბილიზაციას უკეთებს და ქსოვილს ავტოლიზისგან იცავს), მაკროსკოპული აღწერა და დანაჭრება (მაკროსკოპული გამოკვლევა), წყლის მოცილება (დეჰიდრატაცია), გამჭვირვალობა (კლირინგი), პარაფინში ჩაყალიბება (ბლოკის დამზადება), მიკროტომით თხელ სექციებად დაჭრა (დაახლოებით 3-5 მიკრომეტრი) და შეღებვა - ყველაზე ხშირად ჰემატოქსილინ-ეოზინით (H&E).
ფიქსაცია, დამუშავება და შეღებვა საშუალებას იძლევა, ქსოვილის არქიტექტონიკა და უჯრედების მორფოლოგია შენარჩუნდეს და გამოიკვეთოს მიკროსკოპში: ჰემატოქსილინი უჯრედის ბირთვს ლურჯ-იისფრად ღებავს, ეოზინი კი ციტოპლაზმასა და უჯრედშორის ნივთიერებას - ვარდისფრად.
პრეპარატის დამზადების ხარისხი პირდაპირ განსაზღვრავს ჰისტოპათოლოგიური დიაგნოზის სიზუსტეს - არასწორი ფიქსაცია ან დამუშავება აზიანებს ჰისტოლოგიურ სურათს და ართულებს დიაგნოსტიკას.
რა შემთხვევაში უნდა ჩაიტაროთ კვლევა?
პრეპარატების დამზადება ტარდება შემდეგ შემთხვევებში:
• ნებისმიერი ქირურგიული ოპერაციის შემდეგ, როდესაც ამოღებულია ორგანო ან ქსოვილი;
• სიმსივნური წარმონაქმნის (კვანძის, მასის, ეჭვმიტანილი დაავადებული უბნის) ამოკვეთის შემდეგ;
• ანთებითი, დეგენერაციული ან ინფექციური პროცესის ბუნების დასაზუსტებლად;
• ამოღებული მასალის ჰისტოპათოლოგიური დიაგნოსტიკის წინაპირობად - დიაგნოზი მზა პრეპარატის გარეშე ვერ დაისმება;
• იმუნოჰისტოქიმიური ან მოლეკულური კვლევებისთვის ქსოვილის მომზადებისას (პარაფინის ბლოკი და სლაიდები);
• ოპერაციის ექსციზიის კიდეების (რეზექციის ზღვრების) შესაფასებლად საჭირო პრეპარატების დასამზადებლად.
ინტერპრეტაცია
ჰისტოლოგიური და ციტოლოგიური პრეპარატების მომზადება არ წარმოადგენს დიაგნოსტიკურ დასკვნას — ეს არის ტექნოლოგიური პროცესი მასალის ექიმი-პათოლოგის მიერ შემდგომი მიკროსკოპული შეფასებისთვის. შესაბამისად, ამ ეტაპზე ფასდება არა „ნორმა/პათოლოგია“, არამედ პრეპარატის ტექნიკური ხარისხი და მისი ვარგისიანობა დიაგნოსტიკისთვის.
ხარისხიანი (დიაგნოსტიკისთვის ვარგისი) პრეპარატი ხასიათდება შემდეგი ნიშნებით:
• ქსოვილის არქიტექტონიკა შენარჩუნებულია და მორფოლოგიურად იდენტიფიცირებადი;
• უჯრედული ბირთვები და ციტოპლაზმური კომპონენტები მკაფიოდ არის დიფერენცირებული შეღებვის შედეგად;
• მიკროსკოპული სექცია არის ოპტიმალური სისქის, ნაოჭების, ბზარების ან ტექნიკური დეფექტების გარეშე;
• ფიქსაცია არის ადეკვატური — ქსოვილში არ აღინიშნება ავტოლიზის ან ჰიპერფიქსაციის ნიშნები.
არასრულფასოვანი (დიაგნოსტიკურად შეზღუდული) პრეპარატი შესაძლოა გამოწვეული იყოს:
• ფიქსაციის დაგვიანებით ან არასაკმარისი ფიქსატით (ქსოვილის შემდგომი ავტოლიზი);
• ტექნოლოგიური დამუშავების ან შეღებვის ხარვეზებით (სუსტი ან არათანაბარი შეღებვა);
• მცირე ზომის ან არაინფორმაციული ნიმუშით, თერმული (კოაგულაციური) არტეფაქტებით;
• მექანიკური დესტრუქციით (ქსოვილის გაჭყლეტა, ფრაგმენტაცია) მასალის აღების ან ლაბორატორიული დამუშავების დროს.
აღნიშნულ შემთხვევაში, ზუსტი დიაგნოზის დასმის მიზნით, აუცილებელია მასალის ხელახალი დამუშავება ან დამატებითი ბიოფსიური მასალის აღება.
ლაბორატორიული კვლევის ხარისხობრივი მახასიათებლები ყოველთვის უნდა შეფასდეს კლინიცისტის მიერ პაციენტის ანამნეზურ მონაცემებთან და სხვა დიაგნოსტიკური კვლევების შედეგებთან კომპლექსურად.
კვლევასთან ერთად ასევე ხშირად იტარებენ შემდეგ გამოკვლევებს:
• ოპერაციული მასალის ჰისტოპათოლოგიური დიაგნოსტიკა;
• იმუნოჰისტოქიმიური კვლევა (IHC);
• მოლეკულურ-გენეტიკური კვლევა (PCR, FISH);
• სიმსივნური მარკერები (სიმსივნის ეჭვის შემთხვევაში): კანცეროემბრიონული ანტიგენის განსაზღვრა სისხლში (CEA), ალფაფეტოპროტეინის განსაზღვრა სისხლში (AFP).
როგორ მოვემზადოთ კვლევისთვის?
კვლევისთვის სპეციალური მომზადება არ არის საჭირო.
ტესტის მეთოდოლოგია
მასალის ტიპი
კვლევის შესრულების დრო
ქვეყანა
ავტორი და წყარო
გამოყენებული წყაროები:
• ncbi.nlm.nih.gov - Histology, Staining (StatPearls)
• ncbi.nlm.nih.gov - Histology, Skin / Tissue Processing (StatPearls)
• hopkinsmedicine.org - Biopsy Report
• ნინო ღულათავა - სამედიცინო დირექტორი;
• ალეკო ხარებაშვილი - ჰისტოპათოლოგიის განყოფილების უფროსი, პათოლოგანატომი;
• ლევან არჯევანიძე - კომერციული დირექტორი.