თრომბოფილიის სადიაგნოსტიკო სრული პანელი (PAI-1 4G/5G, Factor V Leiden, Factor II G20210A, MTHFR C677T, MTHFR A1298C, Protein C, Free Protein S)
Factor II (G20210A) გენის პოლიმორფიზმის განსაზღვრა; თავისუფალი პროტეინ S-ის განსაზღვრა სისხლში (Free Protein S); Factor V, Leiden (G1691A) გენის პოლიმორფიზმის გენეტიკური კვლევა; MTHFR (A1298C) გენის პოლიმორფიზმის განსაზღვრა; MTHFR (C677T) გენის პოლიმორფიზმის განსაზღვრა; PAI-1 4G/5G პოლიმორფიზმის განსაზღვრა; პროტეინ C-ის განსაზღვრა სისხლში (Protein C)
კვლევის შესახებ
თრომბოფილიის სადიაგნოსტიკო სრული პანელი (Thrombophilia Panel, Complete) არის შვიდი კვლევისგან შემდგარი ნაკრები, რომელიც აფასებს თრომბების წარმოქმნისადმი მემკვიდრულ მიდრეკილებას - ხუთ გენეტიკურ მარკერსა და სისხლის ორ ბუნებრივ ანტიკოაგულანტს.
თრომბოფილია არის მდგომარეობა, რომლის დროსაც სისხლს აქვს შედედებისა და სისხლძარღვებში თრომბების წარმოქმნის მომატებული მიდრეკილება. ის შეიძლება იყოს მემკვიდრული (გენეტიკური ცვლილებებით განპირობებული) ან შეძენილი. თრომბოფილია თავისთავად დაავადება არ არის, თუმცა ზრდის ღრმა ვენების თრომბოზის, ფილტვის არტერიის თრომბოემბოლიისა და ორსულობის ზოგიერთი გართულების რისკს - განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ემატება სხვა რისკფაქტორები (ოპერაცია, ხანგრძლივი უმოძრაობა, ორსულობა, ესტროგენის შემცველი პრეპარატების მიღება).
ნაკრებში შედის შემდეგი კვლევები:
• Factor V Leiden, შედედების მეხუთე ფაქტორის ლეიდენის მუტაცია - მემკვიდრული თრომბოფილიის ყველაზე ხშირი მიზეზი;
• Factor II G20210A, პროთრომბინის გენის გენოტიპირება - სიხშირით მეორე მემკვიდრული რისკფაქტორი;
• MTHFR C677T, გენის ნუკლეოტიდის პოლიმორფიზმის დეტექცია;
• MTHFR A1298C, გენის ნუკლეოტიდის პოლიმორფიზმის დეტექცია;
• PAI-1 4G/5G, პლაზმინოგენის აქტივატორის ინჰიბიტორ ტიპი 1 გენის გენოტიპირება;
• Protein C, პროტეინ C-ის აქტივობის განსაზღვრა - შედედების ბუნებრივი ინჰიბიტორი;
• Free Protein S, თავისუფალი პროტეინ S-ის ანტიგენის განსაზღვრა - პროტეინ C-ის კოფაქტორი.
პროტეინი C და პროტეინი S ორგანიზმის ბუნებრივი ანტიკოაგულანტებია - ისინი აკონტროლებენ შედედების პროცესს და ხელს უშლიან თრომბის ზედმეტ ზრდას. მათი დეფიციტი, გენეტიკური მუტაციების მსგავსად, თრომბოზის რისკს ზრდის, ამიტომ გენეტიკური და ფუნქციური კვლევების გაერთიანება მემკვიდრული თრომბოფილიის უფრო სრულ სურათს იძლევა.
პანელი ორიენტირებულია მემკვიდრულ თრომბოფილიაზე. შეძენილი ფორმის (ანტიფოსფოლიპიდური სინდრომის) ერთდროული შეფასებისთვის განკუთვნილია შეძენილი და თანდაყოლილი თრომბოფილიის სადიაგნოსტიკო პანელი.
რა შემთხვევაში უნდა ჩაიტაროთ კვლევა?
კვლევის ჩატარება რეკომენდებულია შემდეგ შემთხვევებში:
• ღრმა ვენების თრომბოზი ან ფილტვის არტერიის თრომბოემბოლია ახალგაზრდა ასაკში (50 წლამდე) ან აშკარა მაპროვოცირებელი მიზეზის გარეშე;
• განმეორებითი თრომბოზები;
• თრომბოზი უჩვეულო ლოკალიზაციით (თავის ტვინის ვენური სინუსები, მუცლის ღრუს ვენები);
• თრომბოზი ორსულობის, მშობიარობის შემდგომ პერიოდში ან ჰორმონული კონტრაცეპტივების/ჩანაცვლებითი ჰორმონული თერაპიის ფონზე;
• პირველი რიგის ნათესავებში (მშობლები, და-ძმა) ახალგაზრდა ასაკში განვითარებული თრომბოზი ან დადასტურებული მემკვიდრული თრომბოფილია;
• ორსულობის განმეორებითი დანაკარგი ან ორსულობის მძიმე გართულებები ანამნეზში (ექიმის შეფასებით);
• ესტროგენის შემცველი კონტრაცეპტივების ან ჩანაცვლებითი ჰორმონული თერაპიის დანიშვნამდე - თრომბოზის ოჯახური ისტორიის მქონე ქალებში;
• ახალგაზრდა ასაკში განვითარებული იშემიური ინსულტი ან ინფარქტი ტრადიციული რისკფაქტორების გარეშე.
როგორ მოვემზადოთ ტესტისთვის?
• გენეტიკური კვლევებისთვის სპეციალური მომზადება საჭირო არ არის - შედეგზე არ მოქმედებს საკვები, დღის დრო და მედიკამენტები;
• პროტეინ C-ისა და პროტეინ S-ის განსაზღვრისთვის სისხლის აღება სასურველია დილით, უზმოდ ან მსუბუქი საუზმიდან 3-4 საათის შემდეგ;
• აუცილებლად აცნობეთ ექიმს ანტიკოაგულანტების (ვარფარინი, ჰეპარინი, პირდაპირი ორალური ანტიკოაგულანტები), ჰორმონული კონტრაცეპტივების ან ჩანაცვლებითი ჰორმონული თერაპიის მიღების შესახებ - ეს პრეპარატები ცვლის პროტეინ C-ისა და S-ის მაჩვენებლებს. მედიკამენტის შეწყვეტა დასაშვებია მხოლოდ ექიმის გადაწყვეტილებით;
• პროტეინ C-ისა და S-ის განსაზღვრა არ არის სასურველი მწვავე თრომბოზის პერიოდში და ორსულობის დროს - ამ დროს მიღებული დაქვეითებული შედეგი შესაძლოა არ ასახავდეს რეალურ მდგომარეობას;
• კვლევამდე 24 საათით ადრე თავი შეიკავეთ ალკოჰოლის, ცხიმიანი საკვებისა და ინტენსიური ფიზიკური დატვირთვისგან.
ინტერპრეტაცია
გენეტიკური კვლევები (შედეგი არ იცვლება ცხოვრების განმავლობაში და კვლევის გამეორება საჭირო არ არის):
• ნორმული გენოტიპი - გამოკვლეული ცვლილება არ აღმოჩნდა;
• ჰეტეროზიგოტური მატარებლობა - ცვლილება მემკვიდრეობით მიღებულია ერთი მშობლისგან;
• ჰომოზიგოტური მატარებლობა - ცვლილება მიღებულია ორივე მშობლისგან და, როგორც წესი, უფრო მაღალ რისკს უკავშირდება.
• Factor V Leiden და Factor II G20210A - დადასტურებული კლინიკური მნიშვნელობის მქონე მუტაციებია. მათი მატარებლობა ზრდის ვენური თრომბოზის რისკს; რისკი განსაკუთრებით მაღალია ჰომოზიგოტური ფორმის, ორივე მუტაციის ერთდროული მატარებლობის ან დამატებითი რისკფაქტორების არსებობისას;
• MTHFR C677T და A1298C - მოსახლეობაში ძალიან გავრცელებული ვარიანტებია. მათი დამოუკიდებელი როლი თრომბოზის განვითარებაში დადასტურებული არ არის; კლინიკური მნიშვნელობა შეიძლება ჰქონდეს მხოლოდ ჰომოცისტეინის მომატებულ დონესთან ერთად;
• PAI-1 4G/5G - 4G ვარიანტი უკავშირდება თრომბის გახსნის (ფიბრინოლიზის) შენელებას. მისი დამოუკიდებელი პროგნოზული მნიშვნელობა შეზღუდულია და ფასდება სხვა რისკფაქტორებთან ერთობლიობაში.
პროტეინი C და თავისუფალი პროტეინი S:
• ნორმული მაჩვენებელი გამორიცხავს შესაბამისი ანტიკოაგულანტის დეფიციტს;
• დაქვეითებული მაჩვენებელი შეიძლება მიუთითებდეს მემკვიდრულ დეფიციტზე, რომელიც ვენური თრომბოზის რისკს ზრდის;
• დაქვეითება ხშირად შეძენილი და დროებითია: მწვავე თრომბოზის პერიოდში, K ვიტამინის ანტაგონისტებით (ვარფარინი) მკურნალობისას, ღვიძლის დაავადებების, K ვიტამინის დეფიციტის, მძიმე ინფექციის დროს. პროტეინი S დამატებით ქვეითდება ორსულობისა და ესტროგენის შემცველი პრეპარატების მიღების ფონზე;
• მემკვიდრული დეფიციტის დასადასტურებლად საჭიროა დაქვეითებული შედეგის გამეორება რამდენიმე კვირის შემდეგ, მაპროვოცირებელი ფაქტორების არარსებობის პირობებში.
თრომბოფილიის მარკერის აღმოჩენა არ ნიშნავს, რომ თრომბოზი აუცილებლად განვითარდება - მატარებელთა უმრავლესობას ის არასდროს უვითარდება. შედეგი ეხმარება ექიმს ინდივიდუალური რისკის შეფასებასა და პროფილაქტიკის ტაქტიკის განსაზღვრაში (მაგ., ოპერაციის, ორსულობის ან ჰორმონული თერაპიის დაგეგმვისას). შესაბამისად, ანტიკოაგულაციური მკურნალობის დაწყების ან შეწყვეტის შესახებ გადაწყვეტილებას იღებს მხოლოდ ექიმი.
ლაბორატორიული კვლევის შედეგები ყოველთვის უნდა შეფასდეს ექიმის მიერ პაციენტის სამედიცინო ისტორიასთან (ანამნეზურ მონაცემებთან) და სხვა გამოკვლევების შედეგებთან ერთად.
კვლევასთან ერთად ასევე ხშირად იტარებენ შემდეგ გამოკვლევებს:
• ანტითრომბინ III-ის განსაზღვრა სისხლში (AT III);
• ჰომოცისტეინის განსაზღვრა სისხლში (HCY);
• D-დიმერის განსაზღვრა სისხლში (D-dimer);
• კოაგულოგრამა (PT, PI, INR, aPTT, Fibrinogen);
• მგლურას ანტიკოაგულანტის განსაზღვრა სისხლში (Lupus anticoagulant, LA);
• ანტიკარდიოლიპინური ანტისხეულები IgM (Anti-Cardiolipin IgM);
• ანტიკარდიოლიპინური ანტისხეულები IgG (Anti-Cardiolipin IgG);
• ანტიბეტა 2 გლიკოპროტეინი IgG (Anti β -2 Glycoprotein IgG);
• ანტიბეტა 2 გლიკოპროტეინი IgM (Anti β -2 Glycoprotein IgM);
• სისხლის საერთო ანალიზი, ედს (CBC+ESR);