კვლევის შესახებ
გლუკოზა შარდში არის შარდით გამოყოფილი შაქრის (გლუკოზის) რაოდენობის მაჩვენებელი. ნორმაში თირკმელები სისხლიდან გაფილტრულ მთელ გლუკოზას უკან აბრუნებენ (რეაბსორბირებენ) სისხლში, ამიტომ შარდში გლუკოზა თითქმის არ ვლინდება.
გლუკოზა შარდში მაშინ ჩნდება, როდესაც სისხლში მისი დონე იმდენად მაღალია, რომ აღემატება თირკმლის ე.წ. „ზღურბლს“ (დაახლოებით 180 მგ/დლ), ან როდესაც თირკმლის მილაკების მიერ გლუკოზის უკან შეწოვა დარღვეულია. შარდში გლუკოზის გამოვლენას ეწოდება გლუკოზურია (გლიკოზურია).
24-საათიან შარდში გლუკოზის გაზომვა საშუალებას იძლევა ზუსტად შეფასდეს დღის განმავლობაში შარდით გამოყოფილი გლუკოზის საერთო რაოდენობა. კვლევა ხშირად გამოიყენება შაქრიანი დიაბეტის კონტროლის შესაფასებლად ან თირკმლის მილაკების ფუნქციის დარღვევის გამოსავლენად. დღევანდელ პრაქტიკაში შარდის გლუკოზა არ ცვლის სისხლში გლუკოზის ან გლიკირებული ჰემოგლობინის (HbA1c) კვლევას, თუმცა რჩება სასარგებლო დამხმარე მაჩვენებლად.
რა შემთხვევაში უნდა ჩაიტაროთ კვლევა?
კვლევის ჩატარება რეკომენდებულია შემდეგ შემთხვევებში:
• შაქრიანი დიაბეტის კონტროლის შეფასება;
• თირკმლის ზღურბლის (გლუკოზის რეაბსორბციის უნარის) შეფასება;
• თირკმლის გლუკოზურიის (renal glycosuria) ეჭვი - როდესაც შარდში გლუკოზაა, სისხლში კი მისი დონე ნორმალურია;
• თირკმლის მილაკების ფუნქციის დარღვევის (მაგ., ფანკონის სინდრომის) ეჭვი;
• ჭარბი წყურვილისა და ხშირი შარდვის სიმპტომების შეფასება;
• ერთჯერად შარდის ნიმუშში გამოვლენილი გლუკოზურიის დაზუსტება.
ინტერპრეტაცია
24-საათიან შარდში გლუკოზის რაოდენობა ასახავს დღის განმავლობაში შარდით გამოყოფილ შაქარს. შედეგი ფასდება სისხლში გლუკოზის დონესთან ერთად.
შარდში გლუკოზის მაღალი მაჩვენებელი (გლუკოზურია) შესაძლოა გამოვლინდეს შემდეგ შემთხვევებში:
• შაქრიანი დიაბეტი (ტიპი 1, ტიპი 2) — სისხლში გლუკოზის მაღალი დონის ფონზე;
• გესტაციური (ორსულობის) დიაბეტი;
• ორსულობა — ფიზიოლოგიური მიზეზით, რადგან ორსულობისას თირკმლის გლუკოზური ზღურბლი მცირდება;
• თირკმლის გლუკოზურია — მემკვიდრული მდგომარეობა, როდესაც თირკმლის მილაკები ვერ რეაბსორბციას უკეთებენ გლუკოზას, თუმცა სისხლში მისი დონე ნორმალურია;
• ფანკონის სინდრომი და თირკმლის მილაკების სხვა დაზიანებები;
• კუშინგის სინდრომი;
• მძიმე სტრესი, დამწვრობა, სეფსისი;
• ნახშირწყლებით მდიდარი საკვების ჭარბი მიღება (დროებითი მომატება);
• ზოგიერთი მედიკამენტი (კორტიკოსტეროიდები, SGLT2 ინჰიბიტორები).
შარდში გლუკოზის ნორმული მაჩვენებელი არ გამორიცხავს შაქრიან დიაბეტს, ამიტომ შედეგი ყოველთვის ფასდება სისხლში გლუკოზის დონესთან ერთად. გლუკოზურია სისხლში გლუკოზის ნორმალურ დონეზე მიუთითებს თირკმლის მილაკების ფუნქციის დარღვევაზე.
ლაბორატორიული კვლევის შედეგები ყოველთვის უნდა შეფასდეს ექიმის მიერ პაციენტის სამედიცინო ისტორიასთან (ანამნეზურ მონაცემებთან) და სხვა გამოკვლევების შედეგებთან ერთად.
კვლევასთან ერთად ასევე ხშირად იტარებენ შემდეგ გამოკვლევებს:
• გლუკოზის განსაზღვრა სისხლში (Glucose);
• გლუკოზის განსაზღვრა პლაზმაში, ჭამამდე და ჭამის შემდეგ (Glucose, fasting and postprandial);
• გლიკირებული ჰემოგლობინის განსაზღვრა სისხლში (HbA1c);
• გლუკოზის ტოლერანტობის ტესტი, 75 გ-იანი დატვირთვა (OGTT 75 g);
• ინსულინის განსაზღვრა სისხლში (Insulin);
• C-პეპტიდის განსაზღვრა სისხლში (C-peptide);
• შარდის საერთო ანალიზი (Urinalysis);
• კრეატინინი და eGFR, სისხლში;
• ელექტროლიტების კონცენტრაციის განსაზღვრა სისხლში (Na⁺, K⁺, Ca²⁺, Cl⁻);
როგორ მოვემზადოთ კვლევისთვის?
• კვლევისთვის სპეციალური დიეტური მომზადება, როგორც წესი, არ არის საჭირო;
• 24-საათიანი შარდის ნიმუშის სწორად შეგროვება გადამწყვეტია ზუსტი შედეგისთვის: დილით პირველი შარდი არ გროვდება, შემდეგ 24 საათის განმავლობაში გროვდება მთელი გამოყოფილი შარდი ერთ სპეციალურ კონტეინერში (მინ. 30 მლ);
• შეგროვების პერიოდში კონტეინერი უნდა ინახებოდეს მაცივარში;
• კვლევის ინტერპრეტაცია ხდება პაციენტის ჩვეული ნახშირწყლოვანი რაციონის გათვალისწინებით;
• აცნობეთ ექიმს მიმდინარე მედიკამენტოზური თერაპიის შესახებ.
ტესტის მეთოდოლოგია
მასალის ტიპი
კვლევის შესრულების დრო
ქვეყანა
ავტორი და წყარო
გამოყენებული წყაროები:
• my.clevelandclinic.org - Glycosuria
• medlineplus.gov - Glucose in urine test
• ncbi.nlm.nih.gov - Renal Glycosuria
• ნინო ღულათავა - სამედიცინო დირექტორი;
• ნინო მურადაშვილი - ჰემატოლოგიის, ბიოქიმიის და იმუნოლოგიის მიმართულების ხელმძღვანელი;
• ლევან არჯევანიძე - კომერციული დირექტორი.