კვლევის შესახებ
AML - NPM1 მუტაციის გენეტიკური კვლევა (Nucleophosmin 1 / NPM1 Mutation Analysis in Acute Myeloid Leukemia) არის მოლეკულური კვლევა, რომელიც მწვავე მიელოიდური ლეიკემიის (AML) მქონე პაციენტებში ავლენს NPM1 გენის პათოგენურ ვარიანტს (მუტაციას).
NPM1 (ნუკლეოფოსმინი) არის ცილა, რომელიც ნორმაში უჯრედის ბირთვში მდებარეობს და მონაწილეობს უჯრედის დაყოფისა და გენეტიკური მასალის სტაბილურობის რეგულირებაში. მუტაციის შემთხვევაში ცილა არასწორად გადაადგილდება ბირთვიდან ციტოპლაზმაში, რაც არღვევს უჯრედის ნორმალურ მომწიფებას და ხელს უწყობს ლეიკემიური უჯრედების უკონტროლო გამრავლებას.
NPM1 პათოგენური ვარიანტი (მუტაცია) მწვავე მიელოიდური ლეიკემიის ერთ-ერთი ყველაზე ხშირი გენეტიკური ცვლილებაა და განსაკუთრებით ხშირად გვხვდება ნორმალური კარიოტიპის (ქრომოსომული აგებულების ცვლილების გარეშე) მქონე პაციენტებში. თანამედროვე კლასიფიკაციით ის ცალკე დიაგნოსტიკურ ქვეჯგუფს განსაზღვრავს.
NPM1 გენის პათოგენური ვარიანტი მნიშვნელოვანი პროგნოზული მარკერია: FLT3-ITD მუტაციის არარსებობის ფონზე ის ჩვეულებრივ დაკავშირებულია მკურნალობაზე კარგ პასუხთან და უფრო ხელსაყრელ პროგნოზთან.
გარდა დიაგნოსტიკური და პროგნოზული დანიშნულებისა, NPM1 პათოგენური ვარიანტი გამოიყენება როგორც ინდივიდუალური მარკერი მინიმალური ნარჩენი დაავადების (MRD - Measurable Residual Disease) მონიტორინგისთვის: მკურნალობის შემდეგ მუტანტური ტრანსკრიპტის შენარჩუნება ან ხელახალი მომატება რეციდივის ადრეული ნიშანია, ხშირად კლინიკურ გამოვლინებამდე რამდენიმე თვით ადრე.
რა შემთხვევაში უნდა ჩაიტაროთ კვლევა?
კვლევის ჩატარება რეკომენდებულია შემდეგ შემთხვევებში:
• მწვავე მიელოიდური ლეიკემიის (AML) ახლად დასმული დიაგნოზი - სავალდებულო საწყისი გენეტიკური გამოკვლევის ფარგლებში;
• ლეიკემიის ქვეტიპის (დიაგნოსტიკური ჯგუფის) ზუსტი განსაზღვრა;
• დაავადების პროგნოზის შეფასება და რისკის ჯგუფის დადგენა (განსაკუთრებით ნორმალური კარიოტიპის დროს);
• მკურნალობის ტაქტიკის შერჩევა, მათ შორის - ძვლის ტვინის ტრანსპლანტაციის საჭიროების გადაწყვეტა;
• მინიმალური ნარჩენი დაავადების (MRD) მონიტორინგი ქიმიოთერაპიის კურსების შემდეგ;
• რემისიის სიღრმის შეფასება და რეციდივის ადრეული გამოვლენა;
• ტრანსპლანტაციამდე და ტრანსპლანტაციის შემდგომი დინამიური მეთვალყურეობა;
• დაავადების ხელახალი გამოვლენის (რეციდივის) ეჭვი;
• დიფერენციული დიაგნოსტიკა მიელოდისპლაზიურ სინდრომსა და სხვა მიელოიდურ ნეოპლაზიებთან;
• უცნობი წარმოშობის ციტოპენიები და ბლასტების გამოვლენა პერიფერიულ სისხლში ან ძვლის ტვინში.
ინტერპრეტაცია
პათოგენური ვარიანტი არ გამოვლინდა (NPM1 wild-type):
NPM1 გენში პათოგენური ვარიანტი არ არის ნაპოვნი. ეს არ გამორიცხავს მწვავე მიელოიდურ ლეიკემიას - დიაგნოზი ეყრდნობა ძვლის ტვინის მორფოლოგიურ გამოკვლევას, იმუნოფენოტიპირებას, ციტოგენეტიკურ ანალიზსა და სხვა გენური მარკერების კვლევას. ამ შემთხვევაში პროგნოზი და მკურნალობის ტაქტიკა სხვა გენეტიკური ცვლილებებით განისაზღვრება.
პათოგენური ვარიანტი გამოვლინდა (NPM1-mutated):
დადასტურებულია NPM1 გენის პათოგენური ვარიანტი, რაც შეესაბამება მწვავე მიელოიდური ლეიკემიის ცალკე გამოყოფილ ქვეჯგუფს. კლინიკური მნიშვნელობა დამოკიდებულია სხვა თანმხლებ ცვლილებებზე:
• NPM1 პათოგენური ვარიანტი FLT3-ITD-ის გარეშე - ჩვეულებრივ ხელსაყრელი პროგნოზული ჯგუფი, სტანდარტულ ქიმიოთერაპიაზე კარგი პასუხით;
• NPM1 პათოგენური ვარიანტი FLT3-ITD-თან ერთად - პროგნოზი უფრო არახელსაყრელია და შესაძლოა საჭირო გახდეს მკურნალობის ინტენსიფიკაცია;
• NPM1 პათოგენური ვარიანტი სხვა არახელსაყრელ ცვლილებებთან (მაგ., TP53) ერთად - პროგნოზი ინდივიდუალურად ფასდება.
MRD მონიტორინგის შედეგების შეფასება:
• მუტანტური ტრანსკრიპტის დონის სწრაფი და მძიმე კლება მკურნალობის ფონზე - თერაპიაზე კარგი პასუხის მაჩვენებელია;
• ტრანსკრიპტის შენარჩუნება მკურნალობის კურსების შემდეგ - მიუთითებს ნარჩენ დაავადებაზე და რეციდივის მომატებულ რისკზე;
• ტრანსკრიპტის ხელახალი მომატება რემისიის პერიოდში - რეციდივის ადრეული ნიშანია და მოითხოვს დაუყოვნებელ კლინიკურ შეფასებას.
მნიშვნელოვანია, რომ MRD მონიტორინგისთვის კვლევა ტარდებოდეს ერთსა და იმავე ლაბორატორიაში, ერთი და იმავე მეთოდით - მხოლოდ ასეა შესაძლებელი დინამიკის სწორი შეფასება. NPM1 პათოგენური ვარიანტი არის სომატური (შეძენილი) ცვლილება სიმსივნურ უჯრედებში და მემკვიდრეობით არ გადაეცემა შთამომავლობას.
ლაბორატორიული კვლევის შედეგები ყოველთვის უნდა შეფასდეს ექიმის მიერ პაციენტის სამედიცინო ისტორიასთან (ანამნეზურ მონაცემებთან) და სხვა გამოკვლევების შედეგებთან ერთად.
კვლევასთან ერთად ასევე ხშირად იტარებენ შემდეგ გამოკვლევებს:
• სისხლის საერთო ანალიზი, ედს (CBC+ESR);
• ლეიკოციტების მორფოლოგიური შეფასება პერიფერიულ სისხლში;
• ძვლის ტვინის ასპირატის მორფოლოგიური გამოკვლევა (მიელოგრამა);
• იმუნოფენოტიპირება ნაკადური ციტომეტრიით (Flow Cytometry Immunophenotyping);
• ციტოგენეტიკური კვლევა - კარიოტიპირება (Karyotyping);
• FLT3-ITD და FLT3-TKD მუტაციების ანალიზი;
• CEBPA გენის მუტაციის ანალიზი;
• IDH1 და IDH2 გენების მუტაციების ანალიზი;
• TP53 გენის მუტაციის ანალიზი;
• ლაქტატდეჰიდროგენაზის განსაზღვრა სისხლში (LDH);
როგორ მოვემზადოთ კვლევისთვის?
• კვლევისთვის სპეციალური მომზადება არ არის საჭირო;
• მასალის ტიპს ექიმი განსაზღვრავს კლინიკური სიტუაციის მიხედვით.
მასალის ტიპი
კვლევის შესრულების დრო
ქვეყანა
ავტორი და წყარო
გამოყენებული წყაროები:
• mayocliniclabs.com - Nucleophosmin (NPM1) Mutation Analysis
• arupconsult.com - Acute Myeloid Leukemia Mutation Panel
• ncbi.nlm.nih.gov - RT-qPCR Assay for Detection and Monitoring of NPM1 Mutations in AML
• ნინო ღულათავა - სამედიცინო დირექტორი;
• ნინო მურადაშვილი - ჰემატოლოგიის, ბიოქიმიის და იმუნოლოგიის მიმართულების ხელმძღვანელი;
• ლევან არჯევანიძე - კომერციული დირექტორი.
