კვლევის შესახებ
AR გენის CAG განმეორებების ანალიზი (AR Repeat Analysis) არის მოლეკულურ-გენეტიკური კვლევა, რომელიც განსაზღვრავს ანდროგენული რეცეპტორის (AR) გენის პირველ ეგზონში CAG ტრინუკლეოტიდური განმეორებების რაოდენობას.
CAG განმეორებების პათოლოგიური მომატება იწვევს კენედის დაავადებას (Kennedy's Disease), რომელიც ცნობილია ასევე როგორც ზურგისა და ბულბარული კუნთოვანი ატროფია (SBMA - Spinal and Bulbar Muscular Atrophy). ეს არის იშვიათი, X-შეჭიდული რეცესიული ნეიროდეგენერაციული დაავადება, რომელიც აზიანებს ქვედა მოტორულ ნეირონებს და კუნთებს.
დაავადება ვლინდება მამრობითი სქესის მოზრდილებში, როგორც წესი, 30-50 წლის ასაკში, კუნთოვანი სისუსტით, ატროფიით, ფასციკულაციებით, ბულბარული სიმპტომებით (დისფაგია, დიზართრია), აგრეთვე ანდროგენული უგრძნობელობის ნიშნებით (გინეკომასტია, სათესლე ჯირკვლის ატროფია, ნაყოფიერების დაქვეითება). ქალები, როგორც წესი, ასიმპტომური მატარებლები არიან, თუმცა შესაძლოა ჰქონდეთ მსუბუქი კუნთოვანი სისუსტე ან კრუნჩხვები.
AR გენში CAG განმეორებების რაოდენობა უკუპროპორციულია დაავადების დაწყების ასაკთან - რაც უფრო მეტია განმეორებების რაოდენობა, მით უფრო ადრე ვლინდება სიმპტომები.
რა შემთხვევაში უნდა ჩაიტაროთ კვლევა?
კვლევის ჩატარება რეკომენდებულია შემდეგ შემთხვევებში:
• მამრობითი სქესის მოზრდილებში პროგრესირებადი კუნთოვანი სისუსტე, ატროფია და ფასციკულაციები;
• ბულბარული სიმპტომები (დისფაგია, დიზართრია, ენის ატროფია);
• ანდროგენული უგრძნობელობის ნიშნების არსებობა (გინეკომასტია, სათესლე ჯირკვლის ატროფია, უნაყოფობა);
• ამიოტროფული ლატერალური სკლეროზის (ALS) ან სპინალური კუნთოვანი ატროფიის (SMA) მსგავსი კლინიკური სურათი, საიდანაც ცოცხალი მოტორული ნეირონები საჭიროებენ დიფერენცირებას;
• ოჯახური ანამნეზი კენედის დაავადების (განსაკუთრებით, დედის ხაზით);
• კრეატინკინაზას (CK) მუდმივი მომატება უცნობი მიზეზით მამრობითი სქესის მოზრდილებში;
• სავარაუდო X-შეჭიდული მემკვიდრეობითობის მოტორული ნეიროპათია;
• წყვილის რეპროდუქციული დაგეგმვა და მდედრობითი მატარებლების იდენტიფიცირება ოჯახებში, სადაც დაავადებულია მამრობითი წევრი.
ინტერპრეტაცია
CAG განმეორებების რაოდენობის ინტერპრეტაცია:
• ნორმალური რაოდენობა (ჩვეულებრივ, ~10-34 CAG განმეორება) - ცილის ფუნქცია დაცულია, კენედის დაავადება გამორიცხულია;
• შუალედური რაოდენობა - მოითხოვს ინდივიდუალურ ინტერპრეტაციას, რადგან ეს რეგიონი მოსაზღვრეა და შესაძლოა დაკავშირებული იყოს ატიპიური ან მოგვიანებით დაწყებული ფორმის ფენოტიპთან;
• პათოგენური რაოდენობა (ჩვეულებრივ, ≥38 CAG განმეორება) მამრობით პაციენტში ადასტურებს კენედის დაავადების (SBMA) დიაგნოზს;
• მდედრობითი მატარებლების იდენტიფიცირება - პათოგენური განმეორებით ერთი X ქრომოსომაზე, ჩვეულებრივ, ასიმპტომურია (ინაქტივაციის გამო), თუმცა შესაძლოა ჰქონდეთ სუბკლინიკური ნიშნები (მაგ., კრეატინკინაზას მომატება, კრუნჩხვები);
• ასაკის და სიმძიმის კორელაცია - განმეორებების უფრო დიდი რაოდენობა ასოცირდება დაავადების უფრო ადრეულ დაწყებასთან და შედარებით პროგრესირებულ კურსთან, თუმცა კორელაცია არასრულია (~60% ვარიაბელობის ახსნას მოახდენს).
შედეგი უნდა შეფასდეს კლინიკურ სურათთან (მოტორული ნეიროპათია, ბულბარული სიმპტომები, ანდროგენული უგრძნობელობის ნიშნები), ელექტრომიოგრაფიის (EMG) მონაცემებთან, სისხლის ბიოქიმიურ პარამეტრებთან (განსაკუთრებით - კრეატინკინაზას მაჩვენებელთან) და ოჯახური ანამნეზთან ერთად. დადგენილი დიაგნოზი მოითხოვს ნევროლოგისა და გენეტიკოსის კონსულტაციას.
ლაბორატორიული კვლევის შედეგები ყოველთვის უნდა შეფასდეს ექიმის მიერ პაციენტის სამედიცინო ისტორიასთან (ანამნეზურ მონაცემებთან) და სხვა გამოკვლევების შედეგებთან ერთად.
კვლევასთან ერთად ასევე ხშირად იტარებენ შემდეგ გამოკვლევებს:
• კრეატინკინაზას განსაზღვრა სისხლში (CK);
• ლაქტატდეჰიდროგენაზის განსაზღვრა სისხლში (LDH);
• ტესტოსტერონის განსაზღვრა სისხლში (Testosterone);
• ტესტოსტერონის თავისუფალი ფრაქციის განსაზღვრა სისხლში (Free Testosterone);
• ფოლიკულომასტიმულირებელი ჰორმონის განსაზღვრა სისხლში (FSH);
• მალუთეინიზებელი ჰორმონის განსაზღვრა სისხლში (LH);
• სისხლის საერთო ანალიზი, ედს (CBC+ESR);
• ღვიძლის ფუნქციური სინჯები (ALT, AST, GGT, ALP, TBIL, DBIL);
• გლუკოზის განსაზღვრა სისხლში (Glucose);
• ლიპიდების განსაზღვრა სისხლის შრატში (TCHOL, TG, LDL-CHOL, HDL-CHOL, VLDL-CHOL, AI);
როგორ მოვემზადოთ კვლევისთვის?
• კვლევისთვის სპეციალური მომზადება არ არის საჭირო.
მასალის ტიპი
კვლევის შესრულების დრო
ქვეყანა
ავტორი და წყარო
გამოყენებული წყაროები:
• ncbi.nlm.nih.gov - Spinal and Bulbar Muscular Atrophy (GeneReviews)
• mayocliniclabs.com - Spinobulbar Muscular Atrophy (Kennedy Disease), Molecular Analysis
• medlineplus.gov - Spinal and bulbar muscular atrophy
• ნინო ღულათავა (სამედიცინო გუნდი) - სამედიცინო დირექტორი;
• ნინო მურადაშვილი (სამედიცინო გუნდი) - ჰემატოლოგიის, ბიოქიმიის და იმუნოლოგიის მიმართულების ხელმძღვანელი;
• ლევან არჯევანიძე (მმართველი გუნდი) - კომერციული დირექტორი.
