კვლევის შესახებ
BCR-ABL1 t(9;22) ტრანსლოკაციის (P190 და P210 იზოფორმების) გამოვლენა PCR მეთოდით (BCR::ABL1 Qualitative Detection by RT-PCR) არის მოლეკულური კვლევა, რომელიც ავლენს ფილადელფიის ქრომოსომას - ქრომოსომების 9-სა და 22-ს შორის მონაკვეთების ურთიერთგაცვლის (ტრანსლოკაციის) შედეგად წარმოქმნილ BCR::ABL1 ჰიბრიდულ გენს.
ამ ტრანსლოკაციის შედეგად წარმოიქმნება ცილა, რომელიც მუდმივად ჩართულ მდგომარეობაშია და უჯრედს განუწყვეტლივ აძლევს გამრავლების სიგნალს. სწორედ ეს არის ქრონიკული მიელოიდური ლეიკემიის (CML) მთავარი მიზეზი.
გენური რეარანჟირების (დამტვრევის წერტილის) მდებარეობის მიხედვით წარმოიქმნება სხვადასხვა ვარიანტი:
• P210 (e13a2 / e14a2, ე.წ. მახვილგონივრული / მაჟორული ვარიანტი) - დამახასიათებელია ქრონიკული მიელოიდური ლეიკემიისთვის;
• P190 (e1a2, ე.წ. მინორული ვარიანტი) - უფრო ხშირია ფილადელფია-დადებითი მწვავე ლიმფობლასტური ლეიკემიის (Ph+ ALL) დროს;
• P230 (e19a2) და სხვა იშვიათი ვარიანტი - გვხვდება ცალკეულ შემთხვევებში.
BCR::ABL1-ის გამოვლენა სისხლში ან ძვლის ტვინში ადასტურებს ქრონიკული მიელოიდური ლეიკემიის დიაგნოზს და განსაზღვრავს სამიზნე თერაპიის - თიროზინკინაზას ინჰიბიტორების - დანიშვნის საფუძველს.
თვისობრივი (კვალიფიკაციური / კვალიტატური) PCR ადგენს, არის თუ არა ჰიბრიდული გენი და რომელი ვარიანტია იგი. სწორედ ეს ინფორმაცია განსაზღვრავს, თუ რომელი რაოდენობრივი ტესტი გამოიყენება შემდგომში მკურნალობის მონიტორინგისთვის.
რა შემთხვევაში უნდა ჩაიტაროთ კვლევა?
კვლევის ჩატარება რეკომენდებულია შემდეგ შემთხვევებში:
• ქრონიკული მიელოიდური ლეიკემიის (CML) ეჭვი;
• სისხლის საერთო ანალიზში მდგრადი ლეიკოციტოზი მარცხნივ გადახრით (მოუმწიფებელი ფორმების გამოჩენა), ბაზოფილია, ეოზინოფილია;
• აუხსნელი თრომბოციტოზი ან ლეიკოციტების რაოდენობის მდგრადი მატება;
• ელენთის გადიდება (სპლენომეგალია), მუცლის მარცხენა მიდამოს დისკომფორტი, ადრეული გაჯერების შეგრძნება;
• ზოგადი სიმპტომები: სისუსტე, ღამის ოფლიანობა, წონის კლება, სუბფებრილური ცხელება;
• მწვავე ლიმფობლასტური ლეიკემიის (ALL) დიაგნოზი - ფილადელფია-დადებითი ვარიანტის გამორიცხვის ან დადასტურების მიზნით;
• მიელოპროლიფერაციული ნეოპლაზიების დიფერენციული დიაგნოსტიკა;
• მკურნალობის დაწყებამდე საბაზისო (საწყისი) მაჩვენებლის დადგენა;
• დაავადების რეციდივის ან პროგრესირების ეჭვი;
• ძვლის ტვინის ტრანსპლანტაციამდე და მის შემდეგ დინამიური მეთვალყურეობა.
ინტერპრეტაცია
შედეგი უარყოფითი (BCR::ABL1 ტრანსკრიპტი არ გამოვლინდა):
ჰიბრიდული გენი არ არის ნაპოვნი. ეს პრაქტიკულად გამორიცხავს ქრონიკულ მიელოიდურ ლეიკემიას და მიუთითებს, რომ ლეიკოციტოზის ან სხვა ცვლილებების მიზეზი სხვაგან უნდა ვეძებოთ - მაგალითად, ინფექციური ან ანთებითი პროცესი, სხვა მიელოპროლიფერაციული ნეოპლაზია (პოლიციტემია ვერა, ესენციური თრომბოციტემია, პირველადი მიელოფიბროზი) ან რეაქტიული მდგომარეობა.
შედეგი დადებითი (გამოვლინდა BCR::ABL1 ტრანსკრიპტი):
დადასტურებულია ფილადელფიის ქრომოსომა. შედეგის კონკრეტული მნიშვნელობა დამოკიდებულია გამოვლენილ ვარიანტებსა და კლინიკურ სურათზე:
• P210 (e13a2 / e14a2) - ტიპურია ქრონიკული მიელოიდური ლეიკემიისთვის; შემდგომი მონიტორინგი ტარდება P210-ის რაოდენობრივი ტესტით საერთაშორისო შკალით (International Scale);
• P190 (e1a2) - უფრო დამახასიათებელია ფილადელფია-დადებითი მწვავე ლიმფობლასტური ლეიკემიისთვის, თუმცა იშვიათად CML-შიც გვხვდება; მონიტორინგისთვის გამოიყენება P190-ის რაოდენობრივი ტესტი;
• იშვიათი ვარიანტები (მაგ., P230/e19a2) - საჭიროებს ინდივიდუალურ მიდგომას მონიტორინგის ტესტის შერჩევისას.
მნიშვნელოვანი შენიშვნები ინტერპრეტაციისთვის:
• ტრანსკრიპტის ტიპი ავტომატურად არ განსაზღვრავს დიაგნოზს - შედეგი ყოველთვის უნდა შეჯერდეს კლინიკურ სურათთან, სისხლისა და ძვლის ტვინის მორფოლოგიასთან და ციტოგენეტიკურ მონაცემებთან;
• ეს კვლევა თვისობრივი (კვალიტატურია): ის პასუხობს კითხვას „არის თუ არა“, მაგრამ არ ზომავს დაავადების დონეს; მკურნალობის ეფექტიანობის შესაფასებლად საჭიროა რაოდენობრივი ტესტი;
• BCR::ABL1 არის სომატური (შეძენილი) ცვლილება სისხლმბადი უჯრედების დონეზე და შთამომავლობას მემკვიდრეობით არ გადაეცემა;
• უარყოფითი შედეგი მკურნალობის ფონზე თვისობრივი მეთოდით არ ნიშნავს დაავადების სრულ არარსებობას - ნარჩენი დაავადების შესაფასებლად აუცილებელია მაღალმგრძნობიარე რაოდენობრივი კვლევა.
ლაბორატორიული კვლევის შედეგები ყოველთვის უნდა შეფასდეს ექიმის მიერ პაციენტის სამედიცინო ისტორიასთან (ანამნეზურ მონაცემებთან) და სხვა გამოკვლევების შედეგებთან ერთად.
კვლევასთან ერთად ასევე ხშირად იტარებენ შემდეგ გამოკვლევებს:
• სისხლის საერთო ანალიზი, ედს (CBC+ESR);
• ლეიკოციტების მორფოლოგიური შეფასება პერიფერიულ სისხლში;
• BCR::ABL1 ტრანსკრიპტის რაოდენობრივი განსაზღვრა საერთაშორისო შკალით (RQ-PCR, International Scale);
• ციტოგენეტიკური კვლევა - კარიოტიპირება (Karyotyping);
• FISH კვლევა t(9;22) ტრანსლოკაციაზე;
• ძვლის ტვინის ასპირატის მორფოლოგიური გამოკვლევა (მიელოგრამა);
• ABL1 კინაზური დომენის მუტაციების ანალიზი (თიროზინკინაზას ინჰიბიტორებისადმი რეზისტენტობის შეფასება);
• ლაქტატდეჰიდროგენაზის განსაზღვრა სისხლში (LDH);
• შარდმჟავას განსაზღვრა სისხლის შრატში (Uric Acid);
• ღვიძლის ფუნქციური სინჯები (ALT, AST, GGT, ALP, TBIL, DBIL);
• კრეატინინის განსაზღვრა სისხლის შრატში (Creatinine);
• ელექტროლიტების კონცენტრაციის განსაზღვრა სისხლში (Na⁺, K⁺, Ca²⁺, Cl⁻).
როგორ მოვემზადოთ კვლევისთვის?
• კვლევისთვის სპეციალური მომზადება არ არის საჭირო.
მასალის ტიპი
კვლევის შესრულების დრო
ქვეყანა
ავტორი და წყარო
გამოყენებული წყაროები:
• arupconsult.com - Chronic Myeloid Leukemia - CML
• mayocliniclabs.com - BCR/ABL1, p210, mRNA Detection, RT-PCR, Quantitative
• ნინო ღულათავა - სამედიცინო დირექტორი;
• ნინო მურადაშვილი - ჰემატოლოგიის, ბიოქიმიის და იმუნოლოგიის მიმართულების ხელმძღვანელი;
• ლევან არჯევანიძე - კომერციული დირექტორი.
