კვლევის შესახებ
ალფა-1-ანტიტრიფსინი (Alpha-1 Antitrypsin, AAT) არის ღვიძლში წარმოქმნილი ცილა, რომელიც იცავს ფილტვებს ანთებისა და მავნე ნივთიერებების (მაგ., ჩასუნთქული კვამლის) ზემოქმედებისგან.
ალფა-1-ანტიტრიფსინი მიეკუთვნება ფერმენტების დამბლოკავ ცილებს (პროტეაზის ინჰიბიტორებს). მისი ფუნქციაა ფილტვის ქსოვილის დაცვა იმ ფერმენტებისგან, რომლებსაც შეუძლიათ ფილტვის უჯრედების დაშლა.
ალფა-1-ანტიტრიფსინის განსაზღვრა ძირითადად გამოიყენება ალფა-1-ანტიტრიფსინის დეფიციტის (AAT deficiency, AATD) – მემკვიდრული დაავადების – დიაგნოსტიკისთვის. ამ მდგომარეობისას ღვიძლი არ გამოიმუშავებს საკმარის AAT-ს, რის გამოც ფილტვები უფრო ადვილად ზიანდება მოწევის, დაბინძურებული ჰაერისა და მტვრის ზემოქმედებით, ხოლო ღვიძლში შესაძლოა განვითარდეს დაზიანება.
რა შემთხვევაში უნდა ჩაიტაროთ კვლევა?
კვლევის ჩატარება რეკომენდებულია შემდეგ შემთხვევებში:
• ფილტვის დაავადების (ქრონიკული ობსტრუქციული ფილტვის დაავადება - COPD, ემფიზემა) ადრეული გამოვლენა, განსაკუთრებით ახალგაზრდა ასაკში ან არამწეველებში;
• გაურკვეველი მიზეზის ღვიძლის დაავადება, განსაკუთრებით ბავშვებსა და ახალგაზრდებში;
• ნაადრევი ემფიზემა (40 წლამდე ასაკში);
• ალფა-1-ანტიტრიფსინის დეფიციტის ოჯახური ანამნეზის მქონე პირების სკრინინგი;
• ქრონიკული ხველა, ქოშინი, მსტვინავი სუნთქვა გაურკვეველი მიზეზით;
• ახალშობილებში ან ჩვილებში ხანგრძლივი სიყვითლე ან ღვიძლის დაზიანების ნიშნები;
• ფილტვის დაავადების მკურნალობის ტაქტიკის შერჩევა.
ინტერპრეტაცია
ალფა-1-ანტიტრიფსინის დაბალი დონე შესაძლოა მიუთითებდეს:
• ალფა-1-ანტიტრიფსინის მემკვიდრულ დეფიციტზე (AATD) – მდგომარეობაზე, რომელიც ზრდის ფილტვისა (ქრონიკული ობსტრუქციული დაავადება - ქოდ, ემფიზემა) და ღვიძლის (ციროზი) დაავადებების რისკს;
• ღვიძლის მძიმე დაზიანებაზე, რომლის დროსაც ცილის სინთეზი ირღვევა;
• ცილის დაკარგვასთან დაკავშირებულ მდგომარეობებზე (ნეფროზული სინდრომი, მძიმე მალაბსორბცია).
ალფა-1-ანტიტრიფსინის მაღალი დონე ჩვეულებრივ არასპეციფიკურია და შესაძლოა აღინიშნოს:
• მწვავე და ქრონიკული ანთებითი მდგომარეობების დროს (AAT მწვავე ფაზის ცილაა);
• ინფექციების ფონზე;
• ორსულობისას, ესტროგენის შემცველი მედიკამენტებისა და ორალური კონტრაცეპტივების მიღებისას.
მნიშვნელოვანია გვახსოვდეს, რომ ვინაიდან ალფა-1-ანტიტრიფსინი მწვავე ფაზის ცილაა, მისი დონე ანთების ფონზე შესაძლოა ცრუ-ნორმის ფარგლებში აღმოჩნდეს დეფიციტის მქონე პირშიც. ამიტომ AATD-ის დიაგნოზის დასადასტურებლად ხშირად საჭიროა დამატებითი კვლევები – AAT-ის ფენოტიპირება ან გენეტიკური ტესტირება.
ლაბორატორიული კვლევის შედეგები ყოველთვის უნდა შეფასდეს ექიმის მიერ პაციენტის სამედიცინო ისტორიასთან (ანამნეზთან) და სხვა გამოკვლევების შედეგებთან ერთად.
კვლევასთან ერთად ასევე ხშირად იტარებენ შემდეგ გამოკვლევებს:
• ღვიძლის ფუნქციური სინჯები (ALT, AST, GGT, ALP, TBIL, DBIL);
• ალანინამინოტრანსფერაზის განსაზღვრა სისხლში (ALT/GPT);
• ასპარტატამინოტრანსფერაზის განსაზღვრა სისხლში (AST/GOT);
• საერთო ცილის განსაზღვრა სისხლის შრატში (TP);
• ალბუმინის განსაზღვრა სისხლის შრატში (ALB);
• C-რეაქტიული ცილის განსაზღვრა სისხლის შრატში, რაოდენობრივი (CRP);
• სისხლის საერთო ანალიზი, ედს (CBC+ESR);
როგორ მოვემზადოთ კვლევისთვის?
• კვლევისთვის სპეციფიური მომზადება არ არის საჭირო.
მასალის ტიპი
კვლევის შესრულების დრო
ქვეყანა
ავტორი და წყარო
გამოყენებული წყაროები:
• medlineplus.gov - Alpha-1 Antitrypsin Testing
• medlineplus.gov - Alpha-1 antitrypsin deficiency (Medical Encyclopedia)
• ncbi.nlm.nih.gov - The spectrum of clinical sequelae associated with alpha-1 antitrypsin deficiency
• ნინო ღულათავა - სამედიცინო დირექტორი;
• ნინო მურადაშვილი - ჰემატოლოგიის, ბიოქიმიის და იმუნოლოგიის მიმართულების ხელმძღვანელი;
• ლევან არჯევანიძე - კომერციული დირექტორი.
