კვლევის შესახებ
კრეატინინი შარდში (Creatinine, Urine) არის კუნთოვანი ქსოვილის მეტაბოლიზმის შედეგად წარმოქმნილი ნივთიერება, რომელიც ორგანიზმიდან გამოიყოფა ძირითადად თირკმლების მეშვეობით. კრეატინინი წარმოიქმნება კრეატინ-ფოსფატის (კუნთებში ენერგიის შენახვის ფორმის) დაშლის შედეგად მუდმივი სიჩქარით; დღე-ღამის განმავლობაში მისი წარმოქმნა შედარებით სტაბილურია და დამოკიდებულია კუნთოვან მასაზე, სქესზე, ასაკსა და დიეტაზე.
თირკმლის გლომერულური ფილტრაციის გზით კრეატინინი თითქმის სრულად გამოიყოფა; ის ორგანიზმში არ გროვდება და არ მეტაბოლიზდება. სწორედ ამიტომ შარდში კრეატინინის გამოყოფა ფართოდ გამოიყენება თირკმლის ფუნქციის შესაფასებლად.
შარდის კრეატინინი იშვიათად ფასდება ცალკე; უმეტესად ის გამოიყენება:
• 24-საათიანი შარდის მოცულობის ადეკვატურობის შესაფასებლად (შარდის სწორად შეგროვების ვერიფიკაცია);
• კრეატინინის კლირენსის (CrCl) გამოსათვლელად - გლომერულური ფილტრაციის სიჩქარის (GFR) დასადგენად;
• შარდის სხვა ნივთიერებების (ცილა, ალბუმინი, კალციუმი) ცილა/კრეატინინის (PCR) ან ალბუმინ/კრეატინინის (ACR) თანაფარდობის გამოსათვლელად - ერთჯერად (random) შარდის ნიმუშში.
შარდის კრეატინინი არასოდეს ფასდება იზოლირებულად; მისი მნიშვნელობა მუდმივად ინტერპრეტირდება სისხლის შრატის კრეატინინთან, კლირენსთან, GFR-თან ან შარდის სხვა ანალიტებთან ერთად.
რა შემთხვევაში უნდა ჩაიტაროთ კვლევა?
კვლევის ჩატარება რეკომენდებულია შემდეგ შემთხვევებში:
• თირკმლის ფუნქციის შეფასება — კრეატინინის კლირენსის (CrCl) გამოსათვლელად;
• 24-საათიანი შარდის სრულყოფილი შეგროვების ვერიფიკაცია;
• პროტეინ/კრეატინინის თანაფარდობის (PCR) გამოთვლა შემთხვევით შარდში;
• ალბუმინ/კრეატინინის თანაფარდობის (ACR) გამოთვლა — დიაბეტური ნეფროპათიის სკრინინგისთვის;
• თირკმლის ქრონიკული დაავადებების მონიტორინგი;
• ნეფროზული სინდრომის შეფასება;
• შაქრიანი დიაბეტი, არტერიული ჰიპერტენზია — ნეფროპათიის ადრეული გამოვლენისთვის;
• თირკმლის გადანერგვის შემდგომი მონიტორინგი;
• ნეფროტოქსიკური მედიკამენტების მიღების ფონზე (ცისპლატინი, ვანკომიცინი, ამინოგლიკოზიდები) მონიტორინგი;
• ცილოვან-კალორიული მალნუტრიციის შეფასება (კუნთოვანი მასის შემცირების მარკერი);
• კუნთოვანი ქსოვილის დაშლის (რაბდომიოლიზის) ფონზე ბალანსის შესაფასებლად.
ინტერპრეტაცია
შარდის კრეატინინის მაღალი მაჩვენებელი შესაძლოა გამოვლინდეს შემდეგ შემთხვევებში:
• ჯანმრთელი თირკმლის ფონზე გაზრდილი კუნთოვანი მასა (სპორტსმენები, ახალგაზრდა ასაკი);
• ცილებით მდიდარი დიეტა (ხორცის მაღალი მოხმარება);
• ცხელება, კუნთოვანი ქსოვილის დაშლა (რაბდომიოლიზი);
• მძიმე ფიზიკური დატვირთვა;
• დეჰიდრატაცია (კონცენტრირებული შარდი);
• ჰიპერთირეოზი (გაზრდილი მეტაბოლიზმი);
• აკრომეგალია, გიგანტიზმი.
შარდის კრეატინინის დაბალი მაჩვენებელი შესაძლოა გამოვლინდეს შემდეგ შემთხვევებში:
• თირკმლის ფუნქციის შემცირება (თირკმლის ქრონიკული დაავადება, მწვავე თირკმლის დაზიანება) - გლომერულური ფილტრაციის სიჩქარის (GFR) დაქვეითება;
• კუნთოვანი მასის შემცირება (ხანდაზმული ასაკი, კახექსია, ცილოვან-ენერგეტიკული მალნუტრიცია);
• ნეირომუსკულური დაავადებები (კუნთოვანი დისტროფიები);
• ხანგრძლივი იმობილიზაცია, საწოლზე მიჯაჭვული პაციენტი;
• დიეტა ცილების შემცირებით (ვეგეტარიანული, ვეგანური);
• ჰიპერჰიდრატაცია (გადაჭარბებული სითხის მიღება, ანტიდიურეზული ჰორმონის ჭარბი სეკრეცია);
• ორსულობა (გლომერულური ფილტრაციის ფიზიოლოგიური ცვლილებების გამო);
• ჰიპოთირეოზი.
24-საათიანი შარდის ნიმუშში კრეატინინის რაოდენობა ჩვეულებრივ გამოიყენება შარდის შეგროვების სრულყოფილების შესაფასებლად: ძალიან დაბალი მნიშვნელობა შესაძლოა მიუთითებდეს არასრულ შეგროვებაზე ან თირკმლის უკმარისობაზე, ხოლო ძალიან მაღალი - გადაჭარბებულ შეგროვებაზე (მაგალითად, ორდღიანი შეგროვების შეცდომით გაერთიანება).
ლაბორატორიული კვლევის შედეგები ყოველთვის უნდა შეფასდეს ექიმის მიერ პაციენტის სამედიცინო ისტორიასთან და სხვა გამოკვლევებთან ერთად.
კვლევასთან ერთად ასევე ხშირად იტარებენ შემდეგ გამოკვლევებს:
• კრეატინინის განსაზღვრა სისხლის შრატში (Creatinine);
• კრეატინინის კლირენსის გამოთვლა (CrCl);
• შარდის საერთო ანალიზი (Urinalysis);
• ცილის განსაზღვრა შარდში (Protein, Urine);
• ცილის განსაზღვრა 24-საათიან შარდში (Protein, 24h Urine);
• მიკროალბუმინის განსაზღვრა 24-საათიან შარდში (Microalbumin, 24h Urine);
• შარდოვანას განსაზღვრა შარდში (Urea, Urine);
• შარდოვანას განსაზღვრა სისხლის შრატში (Urea);
• შარდოვანას აზოტის განსაზღვრა სისხლში (BUN);
• შარდმჟავას განსაზღვრა შარდში (Uric Acid, Urine);
• შარდმჟავას განსაზღვრა სისხლის შრატში (Uric Acid);
• ელექტროლიტების კონცენტრაციის განსაზღვრა სისხლში (Na⁺, K⁺, Ca²⁺, Cl⁻);
• კალციუმის განსაზღვრა შარდში (Ca, Urine);
• გლუკოზის განსაზღვრა სისხლში (Glucose);
როგორ მოვემზადოთ კვლევისთვის?
• კვლევისთვის სპეციალური მომზადება არ არის საჭირო.
ტესტის მეთოდოლოგია
მასალის ტიპი
კვლევის შესრულების დრო
ქვეყანა
ავტორი და წყარო
გამოყენებული წყაროები:
• medlineplus.gov - Creatinine in Urine
• ncbi.nlm.nih.gov - Urinary Creatinine (StatPearls)
• mayocliniclabs.com - Creatinine, 24 Hour Urine
• ნინო ღულათავა - სამედიცინო დირექტორი;
• ნინო მურადაშვილი - ჰემატოლოგიის, ბიოქიმიის და იმუნოლოგიის მიმართულების ხელმძღვანელი;
• ლევან არჯევანიძე - კომერციული დირექტორი.