მრავლობითი მიელომა პანელი N2 (სრული)

მრავლობითი მიელომის პანელი N2, სრული (Multiple Myeloma Panel, Complete) არის სისხლისა და შარდის ცხრა კვლევისგან შემდგარი ნაკრები, რომელიც იძლევა მონოკლონური ცილის გამოვლენის, მისი ტიპის დადგენისა და იმუნური სისტემის მდგომარეობის ერთდროული შეფასების შესაძლებლობას.

მრავლობითი მიელომა არის ძვლის ტვინის პლაზმური უჯრედების ავთვისებიანი დაავადება. პლაზმური უჯრედები ნორმაში გამოიმუშავებს ანტისხეულებს (იმუნოგლობულინებს), რომლებიც ორგანიზმს ინფექციებისგან იცავს. მიელომის დროს ერთი შეცვლილი უჯრედის შთამომავლობა (კლონი) უკონტროლოდ მრავლდება და დიდი რაოდენობით გამოიმუშავებს ერთგვაროვან, არასრულფასოვან ცილას - მონოკლონურ იმუნოგლობულინს (M-ცილა, პარაპროტეინი) ან მის ნაწილს - თავისუფალ მსუბუქ ჯაჭვებს. სწორედ ამ ცილების აღმოჩენას ეფუძნება დაავადების ლაბორატორიული დიაგნოსტიკა.

ნაკრებში შედის შემდეგი კვლევები:

• ცილის ელექტროფორეზი შრატში (M Gradient) - სისხლის ცილების ფრაქციებად დაყოფა და მონოკლონური ცილის (M-გრადიენტის) გამოვლენა;

• იმუნოელექტროფორეზი შრატში - მონოკლონური ცილის ტიპის (მძიმე და მსუბუქი ჯაჭვის კლასის) დადგენა;

• თავისუფალი კაპა (kappa) მსუბუქი ჯაჭვები შრატში;

• თავისუფალი ლამბდა (lambda) მსუბუქი ჯაჭვები შრატში;

• იმუნოელექტროფორეზი შარდში (ბენს-ჯონსის ცილა შარდში) - შარდში გამოყოფილი მონოკლონური მსუბუქი ჯაჭვების გამოვლენა;

• IgG შრატში, ლიმბახი;

• IgA შრატში, ლიმბახი;

• IgM შრატში, ლიმბახი;

• IgD შრატში, ლიმბახი.

საბაზისო პანელისგან (N1) განსხვავებით, სრული პანელი დამატებით ამოწმებს შარდს ბენს-ჯონსის ცილაზე და განსაზღვრავს ოთხი კლასის იმუნოგლობულინის რაოდენობას. ეს მნიშვნელოვანია, რადგან მიელომის ზოგიერთი ფორმის დროს მონოკლონური ცილა ძირითადად შარდში გამოიყოფა, ხოლო ნორმული იმუნოგლობულინების დაქვეითება განაპირობებს ინფექციებისადმი მიდრეკილებას.

სრული პანელი რეკომენდებულია პირველადი დიაგნოსტიკისას, როდესაც მიელომაზე კლინიკური ეჭვი საფუძვლიანია, ასევე დაავადების ტიპის დასაზუსტებლად და მკურნალობის დაწყებამდე საწყისი მაჩვენებლების დასაფიქსირებლად.

კვლევის ჩატარება რეკომენდებულია შემდეგ შემთხვევებში:

• ძვლების (განსაკუთრებით ხერხემლის, ნეკნების, მენჯის) აუხსნელი, ხანგრძლივი ტკივილი ან პათოლოგიური მოტეხილობა;

• აუხსნელი ანემია, მუდმივი სისუსტე და ადვილად დაღლა;

• სისხლში კალციუმის მომატება გაურკვეველი მიზეზით;

• თირკმლის ფუნქციის აუხსნელი გაუარესება ან ცილის გამოჩენა შარდში;

• სისხლში საერთო ცილის ან გლობულინის მომატება, ედს-ის მკვეთრი აჩქარება;

• ხშირი, მორეციდივე ბაქტერიული ინფექციები;

• სხვა კვლევისას შემთხვევით აღმოჩენილი მონოკლონური ცილა (M-გრადიენტი);

• გაურკვეველი მნიშვნელობის მონოკლონური გამოპათიის (MGUS) და „მბჟუტავი“ მიელომის დინამიკური მეთვალყურეობა;

• დადასტურებული მრავლობითი მიელომის მკურნალობის ეფექტიანობის შეფასება და რეციდივის დროული გამოვლენა;

• AL-ამილოიდოზის, ვალდენსტრემის მაკროგლობულინემიისა და სხვა პლაზმურუჯრედული დაავადებების ეჭვი;

• აუხსნელი პერიფერიული ნეიროპათია (კიდურების დაბუჟება, ჩხვლეტის შეგრძნება).

• სისხლის აღება სასურველია დილით, უზმოდ ან მსუბუქი საუზმიდან 3-4 საათის შემდეგ;

• კვლევამდე 24 საათით ადრე თავი შეიკავეთ ალკოჰოლისა და ცხიმიანი საკვებისგან;

• აცნობეთ ექიმს ყველა მედიკამენტის შესახებ, რომელსაც იღებთ - განსაკუთრებით მონოკლონური ანტისხეულებით (მაგ., დარატუმუმაბი) მკურნალობის შესახებ, რადგან მათ შეუძლიათ ელექტროფორეზის შედეგზე გავლენის მოხდენა;

• დინამიკაში შესადარებლად სასურველია, კვლევა ყოველთვის ერთსა და იმავე ლაბორატორიაში ჩატარდეს;

• შარდის კვლევისთვის ნიმუში გროვდება სუფთა, სპეციალურ კონტეინერში. შეგროვების წესს (დილის ულუფა ან 24-საათიანი შარდი) წინასწარ დაგიზუსტებთ ლაბორატორია;

• შარდის შეგროვებამდე ჩაიტარეთ გარეთა სასქესო ორგანოების ჰიგიენა; ქალებში ნიმუშის აღება მენსტრუაციის დროს არ არის სასურველი.

ცილის ელექტროფორეზი და იმუნოელექტროფორეზი შრატში:

• ნორმაში მონოკლონური ცილა არ ვლინდება;

• ვიწრო, მკვეთრი ზოლის (M-გრადიენტის) აღმოჩენა მიუთითებს მონოკლონური ცილის არსებობაზე, რაც გვხვდება მრავლობითი მიელომის, MGUS-ის, ვალდენსტრემის მაკროგლობულინემიის, AL-ამილოიდოზისა და ზოგიერთი ლიმფომის დროს;

• იმუნოელექტროფორეზი ადგენს, რომელი კლასის იმუნოგლობულინს (IgG, IgA, IgM, IgD) და რომელ მსუბუქ ჯაჭვს (კაპა ან ლამბდა) მიეკუთვნება აღმოჩენილი ცილა;

• გამა-გლობულინების ფართო (პოლიკლონური) მომატება, როგორც წესი, დაკავშირებულია ქრონიკულ ანთებასთან, ინფექციასთან, ღვიძლის ან ავტოიმუნურ დაავადებასთან და არა მიელომასთან.

თავისუფალი კაპა და ლამბდა მსუბუქი ჯაჭვები შრატში:

• ერთ-ერთი ჯაჭვის მომატება მეორესთან შედარებით (კაპა/ლამბდა თანაფარდობის დარღვევა) მიუთითებს პლაზმური უჯრედების მონოკლონურ პროლიფერაციაზე - მათ შორის მსუბუქი ჯაჭვების მიელომასა და AL-ამილოიდოზზე, როდესაც ელექტროფორეზი შესაძლოა ნორმული იყოს;

• ორივე ჯაჭვის ერთდროული მომატება შენარჩუნებული თანაფარდობით უფრო ხშირად გვხვდება თირკმლის ფუნქციის დაქვეითების ან ქრონიკული ანთების დროს;

• მკურნალობის ფონზე მაჩვენებლის კლება მიუთითებს თერაპიაზე პასუხზე, ხოლო განმეორებითი მატება - დაავადების შესაძლო გააქტიურებაზე.

ბენს-ჯონსის ცილა შარდში (იმუნოელექტროფორეზი შარდში):

• ნორმაში არ ვლინდება;

• მისი აღმოჩენა ნიშნავს, რომ მონოკლონური მსუბუქი ჯაჭვები თირკმლით გამოიყოფა, რაც დამახასიათებელია მრავლობითი მიელომისა და AL-ამილოიდოზისთვის და თირკმლის დაზიანების რისკს უკავშირდება.

იმუნოგლობულინები (IgG, IgA, IgM, IgD) შრატში:

• ერთი კლასის იმუნოგლობულინის მომატება დანარჩენების დაქვეითების ფონზე დამახასიათებელია მიელომისთვის და მიუთითებს დაავადების ტიპზე (IgG-, IgA-, იშვიათად IgD-მიელომა; IgM-ის მომატება უფრო ხშირად ვალდენსტრემის მაკროგლობულინემიას ახასიათებს);

• ნორმული იმუნოგლობულინების დაქვეითება (იმუნოპარეზი) ხსნის ინფექციებისადმი მომატებულ მიდრეკილებას;

• რამდენიმე კლასის ერთდროული მომატება უფრო ხშირად ქრონიკულ ინფექციაზე, ღვიძლის ან ავტოიმუნურ დაავადებაზე მიანიშნებს.

მონოკლონური ცილის აღმოჩენა თავისთავად არ ნიშნავს მრავლობით მიელომას - ის ხშირად გვხვდება კეთილთვისებიანი მდგომარეობის (MGUS) დროსაც. დიაგნოზის დასადგენად საჭიროა ჰემატოლოგის კონსულტაცია, ძვლის ტვინის გამოკვლევა და გამოსახულებითი კვლევები.

ლაბორატორიული კვლევის შედეგები ყოველთვის უნდა შეფასდეს ექიმის მიერ პაციენტის სამედიცინო ისტორიასთან (ანამნეზურ მონაცემებთან) და სხვა გამოკვლევების შედეგებთან ერთად.

• სისხლის საერთო ანალიზი, ედს (CBC+ESR);

• კრეატინინის განსაზღვრა სისხლის შრატში (Creatinine);

• შარდოვანას განსაზღვრა სისხლის შრატში (Urea);

• კალციუმის განსაზღვრა სისხლში (Ca);

• საერთო ცილის განსაზღვრა სისხლის შრატში (TP);

• ალბუმინის განსაზღვრა სისხლის შრატში (ALB);

• ლაქტატდეჰიდროგენაზის განსაზღვრა სისხლში (LDH);

• ბეტა-2 მიკროგლობულინი (β2-microglobulin);

• ცილის განსაზღვრა 24-საათიან შარდში (Protein, 24h Urine);

• შარდის საერთო ანალიზი (Urinalysis);

• C-რეაქტიული ცილის განსაზღვრა სისხლის შრატში, რაოდენობრივი (CRP).