კვლევის შესახებ
თმის კულტურალური გამოკვლევა სოკოზე (Fungal Culture, Hair) არის მიკრობიოლოგიური კვლევა, რომელიც გამოიყენება თმის სოკოვანი ინფექციის - დერმატომიკოზის (tinea capitis) - დიაგნოსტიკისთვის. ეს დაავადება განსაკუთრებით ხშირია ბავშვებში (3-დან 14 წლამდე ასაკში) და ხასიათდება თმისა და თმის ფოლიკულების სოკოვანი ინფექციით, რომელიც სათანადო მკურნალობის გარეშე ხანგრძლივი თმის ცვენისა და ალოპეციური უბნების წარმოქმნის მიზეზია.
კვლევა გულისხმობს დაზიანებული თმის (პინცეტით ან ანათლის ფორმით) და კანის ანაფხეკის დათესვას სელექციურ კვებით ნიადაგზე (საბუროს დექსტროზის აგარი, ხშირად - ციკლოჰექსიმიდისა და ანტიბიოტიკის შემცველი ვერსია, რომელიც ხელს უწყობს მხოლოდ პათოგენური სოკოების ზრდას). ინკუბაცია გრძელდება 2-4 კვირამდე, რადგან დერმატოფიტები ნელა იზრდებიან.
თმის სოკოვანი ინფექციის ძირითადი გამომწვევები არიან დერმატოფიტები:
-Microsporum canis - ანთროპოზოონოზური ინფექცია; ძირითადი წყაროა შინაური ცხოველები (კატა, ძაღლი); ფლუორესცირებს ვუდის ლამპის (Wood's light) ქვეშ მწვანე-ყვითლად;
-Microsporum audouinii - ანთროპოფილური (მხოლოდ ადამიანი); ეპიდემიური აფეთქებების მიზეზი ხშირად ბავშვებში;
-Trichophyton tonsurans - ანთროპოფილური; ყველაზე გავრცელებული თმის სოკოვანი ინფექციის გამომწვევი; იწვევს „შავი წერტილების“ ფორმის tinea capitis-ს, რომელიც არ ფლუორესცირებს;
-Trichophyton violaceum - ანთროპოფილური; ხშირია აფრიკისა და მახლობელი აღმოსავლეთის ქვეყნებში;
-Trichophyton verrucosum და T. mentagrophytes - ზოონოზური (პირუტყვი, მღრღნელები); ხშირად იწვევენ მძიმე ანთებითი ფორმის დერმატომიკოზს - კერიონს.
დერმატომიკოზი მაღალი კონტაგიოზურობით ხასიათდება და ხშირად ეპიდემიური აფეთქებების მიზეზია სასკოლო და სკოლამდელ კოლექტივებში. სათანადო დიაგნოსტიკა და დროული მკურნალობა აუცილებელია, რათა თავიდან ავიცილოთ მუდმივი ალოპეციური უბნებისა და ფსიქოლოგიური დისკომფორტის წარმოქმნა.
რა შემთხვევაში უნდა ჩაიტაროთ კვლევა?
კვლევის ჩატარება რეკომენდებულია შემდეგ შემთხვევებში:
• თმის გავარდნა ბავშვებში ან ზრდასრულებში, განსაკუთრებით - ლოკალური, მრგვალი ან არასწორი ფორმის ნაცარისებური უბნებით;
• თმის ძირზე შავი წერტილების (broken hairs - „შავი წერტილოვანი ტინეა“) გამოვლენა;
• კანის სიწითლე, აქერცვლა, ქავილი თავის თმოვან ნაწილში;
• თმის გავარდნა აქერცვლის ფონზე ბავშვის ან მოზრდილის თავის თმოვან კანზე;
• თავის თმოვან ნაწილში ანთებითი მასებიანი დაზიანებები (კერიონის ეჭვი) - მტკივნეული, წითელი, ჩირქოვანი ნოდულები;
• დიფერენციალური დიაგნოსტიკა ალოპეცია არეატას (alopecia areata), ფსორიაზის, სებორეული დერმატიტისა და ბაქტერიული ფოლიკულიტისგან;
• ანტიფუნგური თერაპიის დაწყებამდე დიაგნოზის დადასტურება (განსაკუთრებით - ხანგრძლივი სისტემური თერაპიის შემთხვევაში);
• ანტიფუნგური თერაპიის ეფექტიანობის შეფასება მკურნალობის დასრულების შემდეგ;
• ფამილიური ან კოლექტიური (სკოლა, საბავშვო ბაღი) ეპიდემიოლოგიური კვლევა - სიმპტომური და უსიმპტომო კონტაქტების სკრინინგი;
• ცხოველთან კონტაქტის შემდეგ განვითარებული თმის ცვლილებები (კატა, ძაღლი, პირუტყვი - ანამნეზში).
ინტერპრეტაცია
კვლევის შედეგი შესაძლოა იყოს უარყოფითი ან დადებითი.
უარყოფითი (ნორმალური) შედეგი ნიშნავს, რომ ინკუბაციის სტანდარტული ვადის (2–4 კვირა) განმავლობაში სოკოს ზრდა არ აღინიშნება. ეს მიუთითებს, რომ ნიმუშში არ არსებობს კლინიკურად მნიშვნელოვანი სოკოვანი ინფექცია, თუმცა გასათვალისწინებელია, რომ:
• ცრუუარყოფითი შედეგი მიიღწევა 30%-მდე შემთხვევაში არასწორი ნიმუშის აღების, წინასწარი ლოკალური ან სისტემური ანტიფუნგალური თერაპიის ან არასაკმარისი ნიმუშის გამო;
• რეკომენდებულია კულტურის შედარება პირდაპირ მიკროსკოპიასთან (KOH პრეპარატით) და, ეპიდემიოლოგიური მნიშვნელობის შემთხვევაში, ვუდის ნათურის გამოყენებასთან;
• კლინიკური ეჭვის შენარჩუნების შემთხვევაში, რეკომენდებულია კულტურის გამეორება 4–6 კვირის შემდეგ.
დადებითი შედეგი ნიშნავს, რომ ნიმუშში გამოვლენილია სოკოვანი მიკროორგანიზმი. პასუხში მითითებულია გამოვლენილი დერმატოფიტის გვარი ან სახეობა.
დადებითი შედეგის ინტერპრეტაცია:
• Microsporum canis - გამოვლენისას მნიშვნელოვანია გარემოს კონტროლი (ცხოველის ჯანმრთელობის შემოწმება ვეტერინართან); ხშირად საჭიროებს გრიზეოფულვინს ან იტრაკონაზოლს;
• Trichophyton tonsurans - ხშირად ანთროპოფილური წყაროდან (ოჯახი, კოლექტივი); საჭიროებს სიმპტომური და უსიმპტომო კონტაქტების სკრინინგსა და მკურნალობას; ფარმაკოლოგიური არჩევანი - ტერბინაფინი ან გრიზეოფულვინი;
• Trichophyton violaceum - ენდემურია გარკვეულ რეგიონებში; ხშირად ანთროპოფილური; საჭიროებს მკურნალობის გახანგრძლივებას;
• Trichophyton verrucosum ან Microsporum gypseum - ზოონოზური ან გეოფილური; გარემოს კონტროლი მნიშვნელოვანია;
• ანტიფუნგალური თერაპიის შერჩევა დამოკიდებულია გამოვლენილი დერმატოფიტის გვარზე;
• ტინეა კაპიტისის (Tinea capitis) მკურნალობა ყოველთვის სისტემურია (ლოკალური თერაპია მარტო არასაკმარისია), რადგან სოკო თმის ღერშია;
• ანტიფუნგალური თერაპიის ხანგრძლივობა ჩვეულებრივ 6–12 კვირაა, კონტროლის კულტურა ტარდება მკურნალობის დასრულების შემდეგ.
ლაბორატორიული კვლევის შედეგები ყოველთვის უნდა შეფასდეს ექიმის მიერ პაციენტის სამედიცინო ისტორიასთან (ანამნეზურ მონაცემებთან) და სხვა გამოკვლევების შედეგებთან ერთად.
კვლევასთან ერთად ასევე ხშირად იტარებენ შემდეგ გამოკვლევებს:
• ფრჩხილისა და კანის ანაფხეკის კულტურალური გამოკვლევა სოკოზე;
• ფრჩხილისა და კანის ანაფხეკის მიკროსკოპული გამოკვლევა (KOH-პრეპარატით);
• კანის ანაფხეკის კულტურალური და მიკროსკოპული გამოკვლევა ბაქტერიაზე და ანტიბიოგრამა;
• სისხლის საერთო ანალიზი, ედს (CBC+ESR);
• გლუკოზის განსაზღვრა სისხლში (Glucose);
• ღვიძლის ფუნქციური სინჯები (ALT, AST, GGT, ALP, TBIL, DBIL) - სისტემური ანტიფუნგური თერაპიის წინ;
• კრეატინინის განსაზღვრა სისხლის შრატში (Creatinine);
• იმუნოგლობულინ G-ის განსაზღვრა სისხლში (IgG);
• იმუნოგლობულინ M-ის განსაზღვრა სისხლში (IgM);
• იმუნოგლობულინ A-ის განსაზღვრა სისხლში (IgA);
როგორ მოვემზადოთ კვლევისთვის?
კვლევა უნდა ჩატარდეს ანტისოკოვანი საშუალებებით მკურნალობის დაწყებამდე ან პრეპარატის ბოლო მიღებიდან 24 სთ-ის მერე, ან ანტისოკოვანი მედიკამენტებით მკურნალობის დასრულებიდან 7-10 დღის შემდეგ
მასალის აღება ‒ მასალის აღებისას უნდა მოშორდეს თმა კანის ზედაპირიდან, აიფხიკოს კანის საფარველი ფსკერიდან, თუ აღინიშნება ვეზიკულები, გაიხსნას ვეზიკულა და შეგროვდეს მისი შიგთავსი
მასალის ტიპი
კვლევის შესრულების დრო
ქვეყანა
ავტორი და წყარო
გამოყენებული წყაროები:
• ncbi.nlm.nih.gov - Tinea Capitis (StatPearls)
• aad.org - Ringworm: Diagnosis and Treatment
• ნინო მაჭარაშვილი - MS, PhD - მიკრობიოლოგიის მიმართულების ხელმძღვანელი
• ნინო ღულათავა - სამედიცინო დირექტორი
• ლევან არჯევანიძე - კომერციული დირექტორი