კვლევის შესახებ
B-ლიმფოციტების კლონურობის განსაზღვრა ქსოვილში არის მოლეკულური კვლევა, რომელიც განსაზღვრავს იმუნოგლობულინის მძიმე (IGH) და/ან მსუბუქი (IGK, უფრო იშვიათად - IGL) ჯაჭვის გენების რეარანჟირების კლონურ ხასიათს ლიმფოიდურ ინფილტრატში.
ნორმაში, B-ლიმფოციტების პოპულაცია არის პოლიკლონური - თითოეული ინდივიდუალური B-ლიმფოციტი გამოხატავს იმუნოგლობულინის უნიკალურ, სპეციფიკურ V(D)J რეარანჟირებას. თუ ინფილტრატში იდენტიფიცირდება ერთი ან რამდენიმე დომინანტური კლონი ერთი და იმავე IGH ან IGK რეარანჟირებით - ეს მიუთითებს კლონურ პროლიფერაციაზე და შეესაბამება B-უჯრედოვან ლიმფოპროლიფერაციულ დაავადებას (ლიმფომას).
კვლევა ჩვეულებრივ ტარდება BIOMED-2 პროტოკოლის სტანდარტიზებული პრაიმერების გამოყენებით, რომელიც მოიცავს IGH-ის VHFR1-JH, VHFR2-JH, VHFR3-JH რეაქციებს და IGK-ის VK-JK, VK-Kde, JKCK-Kde რეაქციებს. ერთობლივი IGH + IGK ტესტირება იძლევა ~95-98% მგრძნობელობას B-უჯრედოვანი ლიმფომების უმეტესობაში. IGK ტესტი განსაკუთრებით ღირებულია გერმინალურ ცენტრიდან წარმოშობილ B-უჯრედოვან სიმსივნეებში (ფოლიკულური ლიმფომა, DLBCL), სადაც IGH-ის სომატური ჰიპერმუტაცია პრაიმერების შებმას აძნელებს და ცრუ უარყოფითი IGH შედეგები გვხვდება.
კვლევა არის დამხმარე დიაგნოსტიკური ინსტრუმენტი მორფოლოგიური და იმუნოჰისტოქიმიური კვლევის გვერდით და გამოიყენება რეაქტიული ლიმფოპროლიფერაციული პროლიფერაციისა (ჰიპერპლაზია, ატიპიური ლიმფოპროლიფერაციული ინფილტრატი) და ლიმფომას შორის დიფერენციალური დიაგნოსტიკისთვის, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც კლინიკური, ჰისტოლოგიური და იმუნოფენოტიპური მონაცემები არადამაჯერებელია.
რა შემთხვევაში უნდა ჩაიტაროთ კვლევა?
კვლევის ჩატარება რეკომენდებულია შემდეგ შემთხვევებში:
• ატიპიური ლიმფოციტოგრაფიული ინფილტრატის დიფერენციალური დიაგნოსტიკა - რეაქტიული (ჰიპერპლაზია) vs. ლიმფომა;
• B-უჯრედოვანი ლიმფომების დიაგნოზის მოლეკულური დადასტურება, განსაკუთრებით მცირე ან ცუდი ხარისხის ბიოფსიის შემთხვევაში;
• კანის B-უჯრედოვანი ლიმფომების (primary cutaneous B-cell lymphoma) დიაგნოზი და მისი დიფერენცირება რეაქტიული კუტანური ლიმფოციტური ჰიპერპლაზიისგან;
• ლიმფოციტოგრაფიული ინფილტრატის დიაგნოზი კუჭ-ნაწლავის ტრაქტში (MALT ლიმფომა vs. ქრონიკული გასტრიტი Helicobacter pylori-ს ფონზე), ორბიტულ არეში, სანერწყვე ჯირკვლებში;
• ლიმფომას რეციდივის ან მინიმალური რეზიდუალური დაავადების (MRD) მონიტორინგი კონკრეტული კლონური რეარანჟირების იდენტიფიცირების საფუძველზე;
• სისხლის ან ძვლის ტვინის B-ლიმფოციტოზის კლონურობის განსაზღვრა (მაგ., ქრონიკული ლიმფოციტური ლეიკემიის ტიპური B-CLL vs. მონოკლონური B-უჯრედოვანი ლიმფოციტოზი);
• დაავადების ტრანსფორმაციის (მაგ., ფოლიკულური ლიმფომიდან DLBCL-ში, ან B-CLL-იდან რიხტერის სინდრომში) მოლეკულური მონიტორინგი;
• B-უჯრედოვანი პროლიფერაციის მიმდინარეობის მოლეკულური დიფერენცირება მოზაიციზმური, ოლიგოკლონური ან რეაქტიული პროცესებისგან.
ინტერპრეტაცია
კვლევის შედეგები:
• მონოკლონური რეარანჟირება (კლონური) - IGH-ის ან IGK-ის სპეციფიკური რეარანჟირების პიკის გამოვლენა (კაპილარული ელექტროფორეზის ან ფრაგმენტების ანალიზი), რაც მიუთითებს B-უჯრედოვან ლიმfოპროლიფერაციულ სიმსივნეზე. თუ ერთდროულად გამოვლენილია მონოკლონური IGH და IGK - ეს ძლიერი მოლეკულური მტკიცებულებაა ლიმფომას სასარგებლოდ;
• პოლიკლონური რეარანჟირება - რეარანჟირების პიკების უწესრიგო, ფართო გავრცელება, რაც არის ნორმალური, რეაქტიული B-ლიმფოციტების პროფილი. ეს მიუთითებს რეაქტიულ პროცესზე (ჰიპერპლაზია, ინფექცია, აუტოიმუნური რეაქცია);
• ოლიგოკლონური რეარანჟირება - რამდენიმე დომინანტური, თუმცა მრავალჯერადი პიკის გამოვლენა - შესაძლოა შეესაბამებოდეს რეაქტიულ პროცესს გამოხატული B-უჯრედოვანი პასუხის ფონზე, ან ლიმფომისწინა სტადიას; მოითხოვს კლინიკურ და ჰისტოლოგიურ კონტექსტში ინტერპრეტაციას;
• IGH ცრუ-უარყოფითი და IGK დადებითი - ეს ტიპურია გერმინალურ ცენტრიდან წარმოშობილი B-უჯრედოვანი სიმსივნეებისთვის (ფოლიკულური ლიმფომა, DLBCL), სადაც IGHV-ს სომატური ჰიპერმუტაცია პრაიმერების შებმას აძნელებს; IGK პრაქტიკულად არ არის დაზარალებული ჰიპერმუტაციისგან და უფრო მგრძნობიარე მარკერია ამ ჯგუფში;
• ცრუ-დადებითი შედეგები - მცირე ლიმფოციტურ ინფილტრატში ან ძლიერი ანტიგენური სტიმულაციის ფონზე შესაძლოა გამოვლინდეს „ცრუ-კლონური“ პიკები (pseudoclonal), განსაკუთრებით დეგრადირებულ და დაზიანებული დნმ-ის ნიმუშებში - ინტერპრეტაცია მოითხოვს გამოცდილი მოლეკულური პათოლოგის შეფასებას;
• ცრუ-უარყოფითი შედეგები - სიმსივნური უჯრედების დაბალი პროპორცია (<10-20%), დნმ-ის ცუდი ხარისხი, ან უჩვეულო რეარანჟირებები შესაძლოა ახდენდეს გავლენას მგრძნობელობაზე.
შედეგი უნდა შეფასდეს კომპლექსურად: მორფოლოგიური სურათი (ჰისტოლოგია), იმუნოჰისტოქიმიური პროფილი (CD20, CD3, CD5, CD10, CD23, BCL2, BCL6, Ki-67, kappa/lambda მსუბუქი ჯაჭვის რესტრიქცია), მოლეკულურ-ციტოგენეტიკური კვლევები (t(14;18), MYC, BCL2, BCL6 რეარანჟირებები), კლინიკური სურათი და ლაბორატორიული პარამეტრები. კლონალობის დადებითი შედეგი მარტო არ ადგენს ლიმფომას დიაგნოზს - ის ყოველთვის უნდა შეესაბამებოდეს ჰისტოპათოლოგიურ და კლინიკურ სურათს.
ლაბორატორიული კვლევის შედეგები ყოველთვის უნდა შეფასდეს ექიმის მიერ პაციენტის სამედიცინო ისტორიასთან (ანამნეზურ მონაცემებთან) და სხვა გამოკვლევების შედეგებთან ერთად.
კვლევასთან ერთად ასევე ხშირად იტარებენ შემდეგ გამოკვლევებს:
• BCL6-ის ტრანსლოკაციის განსაზღვრა ქსოვილში FISH მეთოდით UMC Utrecht;
• MYC-ის ტრანსლოკაციის განსაზღვრა ქსოვილში FISH მეთოდით;
• T-ლიმფოციტების კლონურობის განსაზღვრა (TCR gene rearrangement);
• CD20, CD3, CD5, CD10, CD23, BCL2, BCL6 ცილების განსაზღვრა ქსოვილში იმუნოჰისტოქიმიის (IHC) მეთოდით;
• Kappa/Lambda მსუბუქი ჯაჭვის შეზღუდვის განსაზღვრა ქსოვილში IHC ან in situ ჰიბრიდიზაციის მეთოდით;
• Ki-67 პროლიფერაციული ინდექსი (ქსოვილში);
• სისხლის საერთო ანალიზი, ედს (CBC+ESR);
• ლაქტატდეჰიდროგენაზის განსაზღვრა სისხლში (LDH);
• ბეტა-2-მიკროგლობულინის განსაზღვრა სისხლში (β2M);
• იმუნოგლობულინ G-ის განსაზღვრა სისხლში (IgG);
როგორ მოვემზადოთ კვლევისთვის?
• კვლევა ტარდება პარაფინის ბლოკზე ან ფორმალინში ფიქსირებული ქსოვილის ნიმუშზე, რომელიც ბიოფსიის ან ქირურგიული ინტერვენციის დროს იქნა აღებული.
ტესტის მეთოდოლოგია
მასალის ტიპი
კვლევის შესრულების დრო
ქვეყანა
ავტორი და წყარო
გამოყენებული წყაროები:
• ncbi.nlm.nih.gov - BIOMED-2 PCR assays for IGK gene rearrangements in follicular lymphoma
• aruplab.com - B-Cell Clonality Screening (IgH and IgK) by PCR
• ncbi.nlm.nih.gov - Clonality analysis of lymphoid proliferations using the BIOMED-2 clonality assays
• ნინო ღულათავა - სამედიცინო დირექტორი;
• ნინო მურადაშვილი - ჰემატოლოგიის, ბიოქიმიის და იმუნოლოგიის მიმართულების ხელმძღვანელი;
• ლევან არჯევანიძე - კომერციული დირექტორი.
