გრიპი (Influenza) ვირუსული ინფექციური დაავადებაა, რომელიც გამოწვეულია გრიპის A, B ან C ტიპის ვირუსებით ორთომიქსოვირუსების ოჯახიდან. გრიპის A და B ტიპის ვირუსები წარმოადგენენ ეპიდემიური და სეზონური გრიპის ძირითად გამომწვევებს, რომლებიც ყოველწლიურად იწვევენ რესპირაციულ ინფექციებს მთელ მსოფლიოში.

გრიპის სწრაფი ანტიგენური ტესტი (Rapid Influenza Diagnostic Test, RIDT) არის იმუნოქრომატოგრაფიული ანალიზი, რომელიც სასუნთქი გზების ნიმუშში (ცხვირ-ხახის ნაცხი, ცხვირ-ხახის ასპირატი) ავლენს გრიპის A და B ვირუსების ნუკლეოპროტეინულ ანტიგენებს. ტესტის შედეგი მიიღება 10-30 წუთში, რაც აქცევს მას გადაუდებელი სამედიცინო დახმარების და ამბულატორიული პრაქტიკის მნიშვნელოვან ხელსაწყოდ.

მაქსიმალური დიაგნოსტიკური ღირებულება მიიღწევა, თუ ნიმუშის აღება ხდება დაავადების სიმპტომების დაწყებიდან 3-4 დღის განმავლობაში, ვინაიდან ვირუსული გამოვლინების (viral shedding) მაქსიმალური დონე ამ პერიოდში ფიქსირდება. ბავშვებში ვირუსული გადმოღვრა ხანგრძლივად მიმდინარეობს, ამიტომ ტესტი შეიძლება დადებითი იყოს უფრო გრძელვადიან პერიოდში.

ტესტის სპეციფიკურობა შედარებით მაღალია (95-100%), თუმცა მისი მგრძნობელობა ცვალებადია (50-70%) და დაბალია RT-PCR-თან შედარებით. ამიტომ უარყოფითი შედეგი არ გამორიცხავს გრიპის ინფექციას და კლინიკური ეჭვის შემთხვევაში საჭიროებს მოლეკულური მეთოდით (RT-PCR) დადასტურებას.

სეროზული ღრუების სითხეების - პლევრალური, პერიკარდიალური, პერიტონეული და სინოვიალური სითხის - ფიზიკურ-ბიოქიმიური და ციტოლოგიური გამოკვლევა არის ორგანიზმის ღრუებში დაგროვილი სითხის კომპლექსური ანალიზი. ფიზიოლოგიურად ამ ღრუებში მცირე რაოდენობით სითხეა, თუმცა სხვადასხვა პათოლოგიური მდგომარეობის დროს მისი რაოდენობა მატულობს (პათოლოგიური ექსუდაცია/ეფუზია).

გამოკვლევა მოიცავს:

• ფიზიკურ თვისებებს - ფერი, სიცხადე, კონსისტენცია;

• ბიოქიმიურ მაჩვენებლებს - ცილა, ლაქტატდეჰიდროგენაზა (LDH), გლუკოზა, ალბუმინი, ზოგჯერ - ამილაზა;

• ციტოლოგიურ გამოკვლევას - უჯრედების რაოდენობა და დიფერენცირება.

გამოკვლევის უმთავრესი მიზანია სითხის დიფერენცირება ტრანსუდატად (ჰიდროსტატიკური/ონკოზური წნევის დარღვევით გამოწვეული, ანთების გარეშე) ან ექსუდატად (ანთებითი ან სიმსივნური პროცესით გამოწვეული).

ტრანსუდატსა და ექსუდატს შორის დიფერენცირება (პლევრალური სითხისთვის - Light-ის კრიტერიუმებით, ასციტისთვის - შრატ-ასციტის ალბუმინის გრადიენტით, SAAG) განსაზღვრავს დაავადების მიზეზის ძიების მიმართულებას.

კვლევა ტარდება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის დაავადებების დიაგნოსტიკისა და თერაპიის ეფექტურობის მონიტორინგისთვის. პროცესი მოიცავს განავლის ფიზიკურ, ქიმიურ, მაკროსკოპულ და მიკროსკოპულ გამოკვლევას. მისი ჩატარება საჭიროა საჭმლის მომნელებელ სისტემაში ანთებითი პროცესებისა და სხვა პათოლოგიური მდგომარეობების პროცესების დიაგნოსტიკისთვის.

კვლევის ჩატარება მიზანშეწონილია მუცლის ტკივილის დროს - ეპიგასტრიუმში, მუცლის ზედა ან ქვედა ნაწილში, მარჯვენა ან მარცხენა ჰიპოქონდრიაში. ტკივილის ბუნებას და ციკლურ ხასიათს არ აქვს მნიშვნელობა - ღვიძლის, კუჭის, ნაწლავების ან პანკრეასის მსუბუქმა დისკომფორტმაც კი უნდა გიბიძგოთ გამოკვლევისკენ, განსაკუთრებით მაშინ, თუ ხშირად მეორდება.

ასევე, გამოკვლევის ჩატარება აუცილებელია, თუ ფიქსირდება - მკვეთრი სუნი, შეცვლილი ფერი, საეჭვო ჩანართების არსებობა, ალერგიული რეაქციები, მოწამვლის, ტკივილის, ქავილის ან უცხო სხეულის შეგრძნება სწორ ნაწლავში, აუტანლობა გარკვეული საკვების მიმართ და უეცარად წონის დაკარგვა.

ბავშვებში კოპროგრამა ტარდება იმ შემთხვევაში, თუ აღინიშნება: კოლიკა, დიარეა, ყაბზობა, სირთულეები ახალი დამატებითი საკვების მიღებისას, ღებინება, გულძმარვა, გულისრევა და სხვა.

ლიქვორის (ცერებროსპინალური სითხის, CSF) ფიზიკურ-ბიოქიმიური და მიკროსკოპული გამოკვლევა არის ცენტრალური ნერვული სისტემის (თავისა და ზურგის ტვინის) გარშემო მოცირკულირე სითხის კომპლექსური ანალიზი. ლიქვორი ასრულებს დამცავ და ტროფიკულ ფუნქციას, ხოლო მისი შემადგენლობის ცვლილება ასახავს ნერვული სისტემის სხვადასხვა პათოლოგიას.

ნიმუში მიიღება წელის (ლუმბალური) პუნქციით. გამოკვლევა მოიცავს:

• ფიზიკურ თვისებებს - ფერი, სიცხადე;

• ბიოქიმიურ მაჩვენებლებს - ცილა, გლუკოზა (ხშირად - სისხლის გლუკოზასთან შედარებით), ზოგჯერ - ლაქტატი;

• მიკროსკოპულ (ციტოლოგიურ) გამოკვლევას - უჯრედების რაოდენობა და დიფერენცირება (ლეიკოციტები, ერითროციტები).

ეს გამოკვლევა გადამწყვეტია ცენტრალური ნერვული სისტემის ინფექციების (განსაკუთრებით - მენინგიტის), ანთების, სუბარაქნოიდული სისხლჩაქცევისა და სხვა ნევროლოგიური მდგომარეობების დიაგნოსტიკაში.

ლიქვორის გამოკვლევა ბაქტერიული მენინგიტის გადაუდებელი დიაგნოსტიკის უმთავრესი მეთოდია, რადგან ეს მდგომარეობა სიცოცხლისთვის საშიშია და გადაუდებელ მკურნალობას საჭიროებს.

განავლის ანალიზი ფარულ სისხლდენაზე (Fecal Occult Blood Test, FOBT) არის ლაბორატორიული კვლევა, რომელიც გამოიყენება განავალში ფარული სისხლის გამოსავლენად. სისხლი, რომელიც არ ჩანს შეუიარაღებელი თვალით (ე.წ. ფარული სისხლი), შესაძლოა იყოს კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის დაავადების მნიშვნელოვანი ნიშანი - განსაკუთრებით - კოლორექტული პოლიპებისა და სიმსივნის, ასევე ანთებითი ან წყლულოვანი დაავადებების დროს.

FOBT გამოიყენება როგორც:

• კოლორექტული კიბოს არაინვაზიური სკრინინგმეთოდი - საშუალო რისკის ჯგუფებში 45 წლის ასაკიდან, ყოველწლიურად;

• დიაგნოსტიკური ტესტი - როცა არსებობს კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან სისხლდენის ან რკინადეფიციტური ანემიის ეჭვი.

დადებითი FOBT შედეგი არ ნიშნავს ავთვისებიანი სიმსივნის დიაგნოზს - საჭიროა შემდგომი გამოკვლევები, განსაკუთრებით - კოლონოსკოპია.

შარდი ორგანიზმის ბიოლოგიური სითხეა, რომელიც წარმოადგენს ნივთიერებათა ცვლის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან კომპონენტს და თირკმლის მუშაობის საბოლოო პროდუქტს. გამოიყენება როგორც სკრინინგული, დიაგნოსტიკური, მკურნალობის მონიტორირების (თერაპიის დროს დინამიკაში კვლევის ჩატარება) და დაავადების გამოსავლის შეფასების მიზნით.

ამ კვლევით ფასდება თირკმლისა და ღვიძლის ფუნქცია, ანთების, ინფექციის, სისტემური დაავადებების, შაქრიანი დიაბეტის და სხვა პათოლოგიების არსებობა. ეს კომბინირებული რუტინული ტესტი გამოიყენება მდგომარეობის სწრაფი შეფასებისთვის და საჭიროების შემთხვევაში დამატებითი, უფრო სპეციფიკური გამოკვლევების მიმართულების მისაცემად.

შარდის საერთო ანალიზით ხორციელდება დაავადებების ფართო სპექტრის დიაგნოსტიკა და მონიტორინგი. რეკომენდირებულია ამ კვლევის ჩატარება პრევენციის მიზნით 6 თვეში ერთხელ.

ცილის განსაზღვრა შარდში (Protein, Urine) არის ლაბორატორიული კვლევა, რომელიც ეხმარება შარდით გამოყოფილი ცილის კონცენტრაციის დადგენას. ნორმაში თირკმლის ფილტრაციის დროს შარდში გადადის ცილის მხოლოდ მინიმალური რაოდენობა; დიდი მოლეკულური მასის ცილები (ალბუმინი, გლობულინები) ვერ გადალახავენ თირკმლის გლომერულური ფილტრაციულ ბარიერს.

შარდში ცილის გადაჭარბებული რაოდენობით არსებობას ეწოდება პროტეინურია. ის შესაძლოა იყოს როგორც გარდამავალი (ფიზიოლოგიური) მდგომარეობა (ცხელება, მძიმე ფიზიკური დატვირთვა, სტრესი, დეჰიდრატაცია), ისე თირკმლის სტრუქტურული ან ფუნქციური დაზიანების მაჩვენებელი. პროტეინურია თირკმლის დაავადებების ერთ-ერთი ადრეული, მნიშვნელოვანი მარკერია.

შარდის ცილის შეფასება შესაძლებელია სხვადასხვა მეთოდით:

• თვისობრივი - შარდის საერთო ანალიზის ფარგლებში (გამოვლენილია / არ არის გამოვლენილი);

• რაოდენობრივი - ერთჯერად ან 24-საათიან შარდში (გ/ლ, გ/24 სთ);

• ცილა/კრეატინინის თანაფარდობა (PCR) - ერთჯერად (random) შარდში;

• მიკროალბუმინურია - ალბუმინის სპეციფიკური განსაზღვრა (დიაბეტური ნეფროპათიის ადრეული გამოვლენისთვის).

პროტეინურია არის თირკმლის დაავადებების მნიშვნელოვანი მარკერი და მისი არსებობა მუდმივად საჭიროებს კლინიკურ შეფასებას.