ქსოვილოვანი ტრანსგლუტამინაზას საწინააღმდეგო IgA ანტისხეულების განსაზღვრა სისხლში (ცელიაკია) (tTG IgA)

ფასი: 125 ₾

კვლევის შესახებ

ქსოვილოვანი ტრანსგლუტამინაზის საწინააღმდეგო IgA (anti-tTG IgA) ანტისხეულების კვლევა სისხლში არის ცელიაკიის დიაგნოსტიკის უპირატესი სეროლოგიური ტესტი. იგი ფართოდ გამოიყენება ცელიაკიის სკრინინგისა და დიაგნოსტიკისთვის როგორც ბავშვებში, ისე ზრდასრულებში.

ცელიაკია ქრონიკული აუტოიმუნური დაავადებაა, რომელიც ვითარდება გენეტიკურად მიდრეკილ ადამიანებში გლუტენის (ცილის, რომელიც გვხვდება ხორბალში, ქერში, ჭვავში) მიღებისას. გლუტენის შემადგენელი გლიადინი იწვევს იმუნური სისტემის არასწორ რეაქციას - წვრილი ნაწლავის ლორწოვანი გარსის ანთებასა და პროგრესირებად დაზიანებას. შედეგად ვითარდება ნაწლავოვანი ხაოების ატროფია, რაც ხელს უშლის საკვები ნივთიერებების ნორმალურ შეწოვას.

ქსოვილოვანი ტრანსგლუტამინაზა (tTG) არის ფერმენტი, რომელიც გვხვდება ნაწლავში და მონაწილეობს ცილების მოდიფიკაციაში. ცელიაკიის დროს იმუნური სისტემა ცდება და გლუტენს „უცხო“ ცილად აღიქვამს, რის გამოც წარმოქმნის ანტისხეულებს, რომლებიც თავს ესხმის tTG ფერმენტს.

anti-tTG IgA ტესტი ცელიაკიის სკრინინგის ოქროს სტანდარტადაა მიჩნეული - მისი მგრძნობელობა გლუტენის შემცველი დიეტაზე მყოფ პაციენტებში დაახლოებით 93%-ია, ხოლო სპეციფიკურობა - 96%. შედეგი დადებითია მხოლოდ მაშინ, როცა პაციენტი იღებს გლუტენს - გლუტენისგან თავისუფალი (gluten-free) დიეტის ფონზე ანტისხეულები იკლებს და ტესტი შეიძლება ცრუუარყოფითი იყოს.

მნიშვნელოვანია IgA-ის დეფიციტის გათვალისწინება (ცელიაკიის მქონე პაციენტებში 2–3-ჯერ უფრო ხშირი, ვიდრე საერთო პოპულაციაში). ამიტომ რეკომენდებულია სისხლის საერთო IgA-ის ერთობლივი განსაზღვრა - IgA-ის დეფიციტის შემთხვევაში გამოიყენება tTG IgG ან DGP IgG ტესტი.

რა შემთხვევაში უნდა ჩაიტაროთ კვლევა?

კვლევის ჩატარება რეკომენდებულია:

ცელიაკიის ტიპური (გასტროინტესტინური) სიმპტომები:

• ხანგრძლივი ან რეციდივირებადი დიარეა, ცხიმოვანი განავალი (სტეატორეა);

• მუცლის შეშუპება, ბერიტი, გაზების ჭარბი დაგროვება;

• ხანგრძლივი ან რეციდივირებადი მუცლის ტკივილი ან კოლიკა;

• გულისრევა, ღებინება;

• უმადობა და წონის კლება;

• ცილოვანი მალაბსორბცია (ცუდი შეწოვა);

• ლაქტოზის შეუწყნარებლობის სიმპტომები - ლაქტოზის გადატანის გართულება მეორადია ცელიაკიის დროს.

ცელიაკიის ექსტრა-ნაწლავური (ნაწლავის გარეთ) ნიშნები:

• ჰერპესოფორმული დერმატიტი (Dermatitis Herpetiformis) - ცელიაკიასთან მტკიცედ ასოცირებული კანის დაავადება;

• რკინა-დეფიციტური ანემია უცნობი მიზეზით;

• ფოლიუმის მჟავას ან ვიტამინ B12-ის დეფიციტი;

• ოსტეოპოროზი ან ოსტეოპენია ახალგაზრდა ასაკში;

• აფთოზური სტომატიტი (აპთოზური სტომატიტი) რეციდივებით;

• ენდოკრინული გაუმართაობა (აუტოიმუნური თიროიდიტი, ტიპი 1 დიაბეტი);

• უშვილობა ან რეციდივირებადი ჩვილოვანი (ორსულობის) დანაკარგი;

• პერიფერიული ნეიროპათია, ატაქსია;

• თავის ქალის ხშირი ტკივილი, მიგრენი;

• ხშირი დაღლილობა, ენერგიის ნაკლებობა;

• ცელიაკიასთან ასოცირებული ღვიძლის ფერმენტების მომატება (ცელიაკიური ჰეპატიტი);

• კბილების ემალის დეფექტი ბავშვებში.

ბავშვებში დამატებით:

• ზრდის შეფერხება;

• პუბერტატის დაგვიანება;

• გაღიზიანებადობა, ქცევითი ცვლილებები;

• ხანგრძლივი ყაბზობა.

ოჯახური ან ასოცირებული ანამნეზი:

• ახლო ნათესავებში ცელიაკიის ცნობილი დიაგნოზი (პირველი რიგის ნათესავებში 10%-მდე გავრცელება);

• ტიპი 1 დიაბეტი;

• აუტოიმუნური თიროიდიტი (ჰაშიმოტოს დაავადება, გრეივსი);

• დაუნის სინდრომი;

• ტერნერის სინდრომი;

• უილიამსის სინდრომი;

• სელექციური IgA-ის დეფიციტი - განსაკუთრებული ყურადღებით;

• პრიმარული ბილიური ციროზი, აუტოიმუნური ჰეპატიტი.

ინტერპრეტაცია

ანტისხეულების შედეგი ფასდება როგორც დადებითი ან უარყოფითი (დადებითი ზღვარი ლაბორატორიის მიხედვით განსხვავდება) - და როგორც წესი, რაოდენობრივად - ანტისხეულის ინდექსით ან კონცენტრაციით.

დადებითი (ხშირად - ძლიერ დადებითი) anti-tTG IgA შესაძლოა მიუთითებდეს:

• ცელიაკიაზე - ყველაზე ხშირი მიზეზი, განსაკუთრებით - ჩივილების და სხვა ცელიაკიური მარკერების ფონზე;

• ჰერპეტფორმულ დერმატიტზე (Dermatitis Herpetiformis);

• რეფრაქტერულ ცელიაკიაზე;

• გლუტენმგრძნობიარე ენტეროპათიაზე;

• ცრუ-დადებითი შედეგი - იშვიათი, შესაძლოა გვქონდეს:

– 1-ლი ტიპის შაქრიანი დიაბეტის ფონზე;

– აუტოიმუნური თირეოიდიტის (ჰაშიმოტოს დაავადება) ფონზე;

– აუტოიმუნური ჰეპატიტის ან პირველადი ბილიარული ქოლანგიტის ფონზე;

– გულის უკმარისობის, ფსორიაზის ან არტრიტის ფონზე - ხშირად დაბალი ტიტრი;

– გადატანილი ბაქტერიული ან ვირუსული ინფექციების შემდეგ.

ძლიერ დადებითი anti-tTG IgA ძირითადად მიუთითებს ცელიაკიაზე - ESPGHAN-ის გაიდლაინები ბავშვებში ბიოფსიის გარეშე დიაგნოზის დასმის შესაძლებლობას იძლევა (anti-EMA-ისა და HLA-DQ2/DQ8 ტიპირების კომბინირებით).

უარყოფითი anti-tTG IgA შესაძლოა ნიშნავდეს:

• ცელიაკიის გამორიცხვას (ყველაზე ხშირი);

• გლუტენთავისუფალი დიეტის ფონზე ცელიაკიის ფარულ ფორმას - ანტისხეულები იკლებს დიეტის ფონზე;

• IgA-ს დეფიციტს; ცელიაკიის მქონე პაციენტების 2–3%-ში IgA-ის დეფიციტი ცრუუარყოფითი შედეგის მიზეზია;

• რეფრაქტერულ ან მძიმე ცელიაკიის ფორმას;

• ცელიაკიის ადრეულ ფაზას - ანტისხეულები ჯერ არ ვითარდება;

• ბავშვებში 2 წლამდე ასაკში - ცრუ-უარყოფითი შედეგი ხშირია (DGP უპირატესია მცირე ასაკში).

მნიშვნელოვანი გასათვალისწინებელი:

• ანტისხეულების სანდო შედეგისთვის პაციენტი უნდა იყოს გლუტენის შემცველ დიეტაზე ბოლო 6–8 კვირის განმავლობაში მაინც;

• რეკომენდებულია IgA-ის საერთო დონის ერთობლივი გაზომვა - IgA-ის დეფიციტის გამორიცხვისთვის;

• IgA-ის დეფიციტის შემთხვევაში გამოიყენება tTG IgG, DGP IgG ან EMA IgG;

• დიაგნოზის დადასტურება - წვრილი ნაწლავის ბიოფსია (ვილიური ატროფიის ვიზუალიზაციით) - დარჩება ოქროს სტანდარტად, თუმცა ESPGHAN ახალი გაიდლაინები ბავშვებში გარკვეულ შემთხვევებში ბიოფსიის გარეშე დიაგნოზის დასმის საშუალებას იძლევა;

• HLA-DQ2 / DQ8 გენოტიპირება დამხმარეა - უარყოფითი HLA შედეგი ცელიაკიის გამორიცხვის სანდო მეთოდია, რადგან ცელიაკიის მქონე პაციენტთა >99% არის HLA-DQ2 ან DQ8 დადებითი;

• ცელიაკიის მკურნალობის (გლუტენთავისუფალი დიეტა) ფონზე anti-tTG IgA ტიტრი თანდათან იკლებს - გამოიყენება დიეტის ეფექტურობის შესაფასებლად.

ლაბორატორიული კვლევის შედეგები ყოველთვის უნდა შეფასდეს ექიმის მიერ პაციენტის სამედიცინო ისტორიასთან და სხვა გამოკვლევებთან ერთად.