ამიაკის (NH3) მაღალი მაჩვენებელი (ჰიპერამონიემია) შესაძლოა გამოვლინდეს შემდეგი მდგომარეობების დროს:

ღვიძლის დაავადებები (ყველაზე ხშირი მიზეზი):

• ღვიძლის ციროზი - განსხვავებული სიმძიმის;

• მწვავე ღვიძლის უკმარისობა (acute liver failure);

• ფულმინანტური ჰეპატიტი;

• ალკოჰოლური ღვიძლის დაავადება, ღვიძლის ცხიმოვანი დაავადება (სტეატოზი) - მძიმე ფორმა;

• ღვიძლის ტოქსიკური დაზიანება (მედიკამენტებით, სოკოებით);

• ჰეპატური ენცეფალოპათია;

• პორტო-სისტემური შუნტი (ბუნებრივი ან ქირურგიული, TIPS-ის შემდეგ).

თანდაყოლილი მეტაბოლური დარღვევები:

• შარდოვანას ციკლის ფერმენტოპათიები (UCD) - OTC დეფიციტი (ორნიტინ ტრანსკარბამილაზის დეფიციტი) და სხვა;

• ორგანული აციდემიები (პროპიონური აციდემია, მეთილ-მალონური აციდემია);

• ცხიმოვანი მჟავების ოქსიდაციის დარღვევები;

• კარბამოილფოსფატ სინტეტაზის დეფიციტი.

სხვა სამედიცინო მდგომარეობები:

• რეიეს სინდრომი (იშვიათი, მძიმე - ბავშვებში);

• თირკმლის უკმარისობა (განსაკუთრებით - საბოლოო სტადია);

• გასტროენტესტინური სისხლდენა (განსაკუთრებით ციროზის ფონზე);

• მძიმე სისტემური ინფექცია, სეფსისი;

• ცილოვანი მოხმარების ჭარბი დონე;

• პარენტერული კვება (TPN);

• ვალპროატის (ვალპრინის მჟავას) მკურნალობა - ბავშვებში, მითოქონდრიულ ფერმენტებზე გავლენით;

• ინტენსიური ფიზიკური დატვირთვა, კუნთის ფართო დაზიანება;

• თამბაქოს მოწევა - გარდამავალი მცირე მატება.

ცრუ მომატება შესაძლოა გამოიწვიოს:

• სისხლის ნიმუშის არასწორი აღება (ე.წ. ტურნიკეტის ხანგრძლივი გამოყენება);

• ნიმუშის დაგვიანებული გადატანა ლაბორატორიაში - ერითროციტებიდან ამიაკი თანდათან გამოთავისუფლდება;

• ახლახან მიღებული ცილოვანი საკვები, ფიზიკური დატვირთვა;

• ახლახან მოწეული თამბაქო.

ამიაკის დაბალ მაჩვენებელს კლინიკური მნიშვნელობა ნაკლებად აქვს - შესაძლოა გვხვდებოდეს ჰიპერპროტეინემიის ან გარკვეული ანტიბიოტიკოთერაპიის ფონზე (ე.წ. ნაწლავის ფლორის დათრგუნვით).

მნიშვნელოვანი გასათვალისწინებელი:

• ამიაკის დონე სისხლში ყოველთვის არ კორელირებს ჰეპატური ენცეფალოპათიის სიმძიმესთან;

• ნორმალური ამიაკი არ გამორიცხავს ენცეფალოპათიას;

• დიაგნოზი დაფუძნებულია კლინიკურ შეფასებაზე (West Haven კრიტერიუმები) ამიაკის დონესთან ერთად;

• გასამეორებელი ან დინამიკური მონიტორინგი უფრო ინფორმაციულია, ვიდრე ერთჯერადი გაზომვა.

ლაბორატორიული კვლევის შედეგები ყოველთვის უნდა შეფასდეს ექიმის მიერ პაციენტის სამედიცინო ისტორიასთან და სხვა გამოკვლევებთან ერთად.

• ალანინამინოტრანსფერაზის განსაზღვრა სისხლში (ALT/GPT);

• ასპარტატამინოტრანსფერაზის განსაზღვრა სისხლში (AST/GOT);

• ტუტე ფოსფატაზის განსაზღვრა სისხლში (ALP);

• გამაგლუტამილტრანსფერაზის განსაზღვრა სისხლში (gGT);

• საერთო ბილირუბინის განსაზღვრა სისხლის შრატში (TBIL);

• კონიუგირებული (პირდაპირი) ბილირუბინის განსაზღვრა სისხლის შრატში (DBIL);

• ალბუმინის განსაზღვრა სისხლის შრატში (ALB);

• საერთო ცილის განსაზღვრა სისხლის შრატში (TP);

• პროთრომბინის დროის განსაზღვრა სისხლში (PT);

• ფიბრინოგენის განსაზღვრა სისხლის შრატში (Fibrinogen);

• კრეატინინის განსაზღვრა სისხლის შრატში (Creatinine);

• შარდოვანას აზოტის განსაზღვრა სისხლში (BUN);

• ელექტროლიტების კონცენტრაციის განსაზღვრა სისხლში (Na⁺, K⁺, Ca²⁺, Cl⁻);

• ბიკარბონატების განსაზღვრა სისხლში (HCO₃⁻);

• გლუკოზის განსაზღვრა სისხლში (Glucose);

• გაზებისა და ელექტროლიტების განსაზღვრა სისხლში (BGA);

• სისხლის საერთო ანალიზი, ედს (CBC + ESR);

• C-რეაქტიული ცილის განსაზღვრა სისხლის შრატში, რაოდენობრივი (CRP);

• B ჰეპატიტის ვირუსის ზედაპირული ანტიგენის განსაზღვრა სისხლში (HBsAg);

• C ჰეპატიტის ვირუსის საწინააღმდეგო ანტისხეულების განსაზღვრა სისხლში (anti-HCV);

• ალფაფეტოპროტეინის განსაზღვრა სისხლში (AFP);

გამოყენებული წყაროები:

• medlineplus.gov - Ammonia Levels

• medlineplus.gov - Ammonia Blood Test

• aasld.org - Ammonia in Hepatic Encephalopathy

• pmc.ncbi.nlm.nih.gov - Serum Ammonia in Cirrhosis

• ncbi.nlm.nih.gov - Ammonia and HE Correlation

• ნინო ღულათავა - სამედიცინო დირექტორი;

• ნინო მურადაშვილი - ჰემატოლოგიის, ბიოქიმიის და იმუნოლოგიის მიმართულების ხელმძღვანელი;

• ლევან არჯევანიძე - კომერციული დირექტორი.